Sot mbushen 4 vjet nga pushtimi rus i Ukrainës. Pasi Moska dështoi të pushtonte kryeqytetin ukrainas Kiev e të instalonte një qeveri kukull në shkurt 2022, konflikti u shndërrua në luftë llogore me kosto të jashtëzakonshme.
Sipas disa vlerësimeve, gati dy milion ushtarë kanë vdekur, janë plagosur ose zhdukur nga të dyja palët në konfliktin më shkatërrues të Evropës që nga Lufta e Dytë Botërore.
Rusia ka pushtuar rreth 20% të territorit ukrainas që nga aneksimi i paligjshëm i Krimesë në 2014, por fitoret e saj pas pushtimit të 24 shkurtit 2022 kanë qenë të ngadalta.
Sekretari i përgjithshëm i NATO-s, Mark Rutte, këtë muaj e krahasoi përparimin e Moskës me “shpejtësinë e një kërmilli”. Trupat ruse janë zhvendosur vetëm rreth 40 kilometra në rajonin e Donetskut në Ukrainën lindore, në dy vitet e fundit në një betejë të ashpër për kontrollin e disa fortesave.
Pavarësisht ritmit të ngadaltë dhe kostos së lartë, presidenti Vladimir Putin ka mbajtur kërkesat e tij maksimaliste në bisedimet e paqes të ndërmjetësuara nga SHBA-të, duke thënë se “Kievi duhet të tërheqë forcat e tij nga katër rajonet ukrainase që Moska i aneksoi në mënyrë të paligjshme”, por që nuk i pushtoi kurrë plotësisht. Ai e ka shfaqur vazhdimisht arsenalin bërthamor për të parandaluar Perëndimin nga rritja e mbështetjes ushtarake për Kievin.
Një luftë rraskapitëse
Fillimisht duke përfshirë lëvizje të shpejta të një numri të madh trupash dhe tankesh në sulmin e shpejtë hapës të Rusisë dhe kundërsulmin e Ukrainës në vjeshtën e vitit 2022, luftimet u shndërruan në një luftë të përgjakshme pozicionale përgjatë vijës së frontit prej 900 kilometrash.
Qendra për Studime Strategjike dhe Ndërkombëtare me seli në Uashington vlerësoi viktimat ushtarake ruse në 1,2 milion, përfshirë 325 mijë të vrarë. Viktimat e trupave ukrainase i vlerësoi në deri në 600 mijë, përfshirë deri në 140 mijë të vrarë.
Rusia ka pësuar shkallën më të lartë të viktimave nga çdo fuqi e madhe në çdo luftë që nga Lufta e Dytë Botërore dhe ushtria e saj ka performuar dobët, me ritme historikisht të ngadalta përparimi e pak territor të ri për të treguar për përpjekjet e saj gjatë dy viteve të fundit.
Për herë të parë në historinë ushtarake, dronët po luajnë një rol vendimtar, duke e bërë praktikisht të pamundur për secilën palë që të grumbullojë fshehurazi një numër të konsiderueshëm trupash.
Që nga fillimi i konfliktit, Ukraina është mbështetur te dronët për të kompensuar avantazhin e Moskës në fuqinë e zjarrit dhe për të frenuar përparimet e saj, por Rusia ka zgjeruar në mënyrë drastike operacionet me dron dhe ka futur dronët me rreze të gjatë veprimi të lidhur me fibra optike për të shmangur bllokimin elektronik. E zgjeruan zonën e vrasjes në rreth 40 kilometra nga fronti.
Përzierja e dronëve me teknologji të lartë dhe luftime në llogore në stilin e Luftës së Parë Botërore ka parë grupe të vogla këmbësorie – shpesh vetëm dy ose tre ushtarë – të përpiqen të infiltrohen në pozicionet e armikut në qytete të rrafshuara nga artileria e rëndë ruse dhe bombat rrëshqitëse. Transportimi i furnizimeve dhe evakuimi i të plagosurve është një sfidë e madhe pasi dronët synojnë rrugët e furnizimit.
Sulme me rreze të gjatë veprimi
Zyrtarët ukrainas e përshkruan këtë dimër si më sfiduesin e luftës. Rusia rriti në mënyrë eksponenciale sulmet e saj në sistemin energjetik të vendit, duke shkaktuar ndërprerje të energjisë në Kiev, ku furnizimi me energji për shumë njerëz u ndërpre në disa orë në ditë për shkak të të ftohtit të acartë.
Rusia gjithashtu ka synuar gjithnjë e më shumë linjat e energjisë me qëllim ndalimin e transferimeve të energjisë dhe ndarjen e rrjetit elektrik të Ukrainës në ishuj të izoluar, duke rritur presionin mbi rrjetin.
Ukraina u kundërpërgjigj me sulme me dronë me rreze të gjatë veprimi ndaj rafinerive të naftës dhe objekteve të tjera të energjisë thellë brenda Rusisë, duke synuar “të thajë” të ardhurat e Moskës nga eksporti.
Dronët dhe raketat e saj fundosën disa anije luftarake ruse në Detin e Zi, duke e detyruar Moskën të zhvendosë flotën e saj nga Krimea e pushtuar nga Rusia në Novorossiysk. Dhe në një sulm të guximshëm me emrin e koduar “Rrjeti i merimangës”, Ukraina përdori dronë nga kamionë për të goditur disa baza ajrore që strehonin bombardues me rreze të gjatë veprimi në të gjithë Rusinë në qershor, një goditje poshtëruese për Kremlinin.
Presioni amerikan dhe kërkesat kontradiktore
Presidenti Trump, i cili dikur premtoi të përfundonte luftën brenda një dite, ka shtyrë për t’i dhënë fund luftimeve, por përpjekjet e ndërmjetësimit kanë hasur në kërkesa thellësisht kontradiktore.
Putin dëshiron që Ukraina të tërheqë trupat e saj nga pjesa e rajonit të Donetskut që ende kontrollon, të braktisë përpjekjen e saj për t’u bashkuar me NATO-n, të frenojë ushtrinë e saj dhe t’i japë status zyrtar gjuhës ruse, ndër kërkesa të tjera që Ukraina ka refuzuar.
Rusia e la derën hapur për anëtarësimin e mundshëm të Kievit në Bashkimin Evropian, por përjashtoi me vendosmëri çdo paqeruajtës evropian të vendosur në Ukrainë si pjesë e një zgjidhjeje.
Presidenti ukrainas Volodymyr Zelensky dëshiron një armëpushim përgjatë vijës ekzistuese të kontaktit, por Putin e përjashton një armëpushim, duke kërkuar një marrëveshje gjithëpërfshirëse paqeje.
Ukraina dhe aleatët akuzojnë Putinin se po i zvarrit bisedimet ndërsa ai pushton më shumë territor. Kremlini akuzon Kievin dhe mbështetësit e tij evropianë se po përpiqen të minojnë një marrëveshje paraprake të arritur nga Trump dhe Putin në samitin e tyre të Alaskës.
Ndërsa i përmbahen qëndrimeve të tyre, Putin dhe Zelensky kanë lavdëruar ndërmjetësimin e SHBA-ve e janë përpjekur të fitojnë favorin e Trump-it.
Pas një takimi katastrofik në Shtëpinë e Bardhë një vit më parë, Zelensky ka miratuar një qëndrim më praktik negociues, duke theksuar vullnetin e mirë të Ukrainës.
Pasi Trump bëri thirrje për zgjedhje presidenciale në Ukrainë, Zelensky sinjalizoi gatishmëri për to edhe pse kjo është e ndaluar sipas ligjit ushtarak.
Zgjidhje e pakapshme
Zelensky tha se Shtëpia e Bardhë ka vendosur një afat deri në qershor për përfundimin e luftës dhe ka të ngjarë të ushtrojë presion mbi të dyja palët që ta përmbushin atë. Por edhe pse Trump duket i etur për një marrëveshje paqeje para zgjedhjeve të mesit të mandatit në SHBA, sfidat mbeten.
Me Putinin që këmbëngul në tërheqjen e Ukrainës nga Donetsku dhe Zelensky që e përjashton atë, një marrëveshje e shpejtë duket e pamundur. Zelensky gjithashtu shprehu skepticizëm në lidhje me një propozim kompromisi amerikan për ta shndërruar rajonin lindor në një zonë të lirë ekonomike.
Kremlini pret që sulmet e tij përfundimisht do ta detyrojnë Kievin të pranojë kushtet e Moskës. Ukraina shpreson se mund të durojë derisa Trump të humbasë durimin dhe të rrisë sanksionet ndaj Rusisë, duke e detyruar Putinin të ndalojë agresionin e tij. Por Trump shpesh duket se po humbet durimin me Zelenskyn në vend të kësaj.
Lufta dhe sanksionet perëndimore e kanë tendosur gjithnjë e më shumë ekonominë e Rusisë. Rritja është ngadalësuar pothuajse në një ndalesë, për shkak të inflacionit të vazhdueshëm dhe mungesës së fuqisë punëtore. Sanksionet e fundit të SHBA-së mbi eksportet e naftës ruse kanë shtuar tensionin.
Por edhe me sfidat ekonomike, fabrikat e mbrojtjes së Rusisë kanë rritur prodhimin e armëve dhe qeveria e saj ka mbrojtur grupet kryesore shoqërore si ushtarët dhe punëtorët industrialë nga vështirësitë.
