Të gjithë kemi frikë. Është një emocion që na ka ndihmuar të mbijetojmë për mijëra vjet, duke na paralajmëruar për rrezikun dhe duke na shtyrë të mbrojmë veten. Por çfarë ndodh kur frika nuk na shpëton më, por fillon të na mbajë peng?
Psikologët shpjegojnë se kufiri mes një frike të shëndetshme dhe një frike që kufizon jetën është më i hollë nga sa mendojmë. Pikërisht për këtë arsye, shumë njerëz humbasin mundësi, marrëdhënie dhe përvoja të rëndësishme, jo sepse nuk janë të aftë, por sepse lejojnë frikën të marrë vendimet për ta.
Kur përballemi me një kërcënim, trupi aktivizon automatikisht mekanizmin e mbijetesës. Zemra rreh më shpejt, frymëmarrja ndryshon, muskujt tendosen dhe organizmi përgatitet për të luftuar, për t’u larguar ose për t’u mbrojtur. Ky reagim është krejtësisht normal dhe ka shpëtuar jetë të panumërta gjatë historisë.
Problemi lind kur ky alarm ndizet edhe në situata që nuk përbëjnë rrezik real.
Atëherë frika nuk është më mbrojtëse, por shndërrohet në pengesë. Ajo mund t’ju bëjë të shmangni vende, njerëz, sfida apo vendime që në të vërtetë mund të ndryshonin jetën tuaj për mirë.
Ekspertët bëjnë dallim mes frikës normale dhe fobive. Ndërsa frika e zakonshme është një reagim ndaj një rreziku real, fobitë janë reagime shumë të forta ndaj situatave ose objekteve që zakonisht nuk janë të rrezikshme. Përvojat e pakëndshme, traumat ose mënyra si kemi mësuar të reagojmë gjatë jetës mund të ndikojnë në zhvillimin e tyre.
Një nga kurthet më të mëdha është shmangia.
Sa më shumë të shmangni atë që ju frikëson, aq më e madhe duket frika në mendjen tuaj. Dikush që ka frikë nga ashensori mund të shmangë ndërtesa të tëra, ndërsa dikush që ka frikë nga kontrollet mjekësore mund të vonojë ekzaminime të rëndësishme, duke rrezikuar shëndetin.
Megjithatë, specialistët theksojnë se jo çdo frikë duhet sfiduar. Kur ekziston rrezik real fizik ose emocional, shmangia mund të jetë zgjedhja më e mençur. Siguria duhet të mbetet gjithmonë prioritet.
Një tjetër gabim i zakonshëm është gjykimi i vetes.
Shumë njerëz ndihen të dobët ose të turpëruar për frikërat e tyre, por psikologët theksojnë se vetëkritika vetëm sa e ushqen ankthin. Më e dobishme është ta shihni frikën si një sinjal që trupi po përpiqet t’ju dërgojë, jo si një provë se nuk jeni mjaftueshëm të fortë.
Një teknikë e thjeshtë që mund të ndihmojë në momentet e ankthit është frymëmarrja e ngadaltë diafragmatike. Frymëmarrjet e thella dhe të kontrolluara ndihmojnë në qetësimin e sistemit nervor, ulin tensionin dhe rikthejnë ndjenjën e kontrollit.
Po aq i rëndësishëm është edhe dialogu me veten.
Mendime si “nuk ia dal”, “do të dështoj” ose “nuk jam mjaftueshëm i fortë” e rrisin ankthin. Në vend të tyre, psikologët sugjerojnë të përqendroheni te fjali më realiste, si: “Kam kaluar edhe situata të vështira më parë”, “Mund ta bëj një hap të vogël” ose “Nuk kam pse ta zgjidh gjithçka menjëherë”.
Një mënyrë tjetër për ta dobësuar frikën është t’i bëni vetes disa pyetje të thjeshta: Çfarë më frikëson realisht? Kur filloi kjo ndjenjë? A është rreziku aq i madh sa duket?
Shpesh, vetëm ky reflektim ndihmon për ta parë situatën me më shumë qartësi dhe më pak ankth.
Nëse frika bëhet e vazhdueshme, pengon punën, marrëdhëniet apo jetën e përditshme, ekspertët rekomandojnë të kërkohet ndihmë profesionale. Terapia njohëse-sjellore dhe teknikat e përballjes graduale kanë treguar rezultate shumë të mira, ndërsa në raste të caktuara mjeku mund të rekomandojë edhe trajtim medikamentoz.
Në fund, psikologët kujtojnë një të vërtetë të rëndësishme: guximi nuk do të thotë të mos kesh frikë. Do të thotë të mos e lejosh frikën të vendosë për jetën tënde. Kur rifiton kontrollin mbi të, hapet rruga drejt më shumë lirie, vetëbesimi dhe një jete më të plotë.
