Dhjetë vjet pas referendumit historik të 23 qershorit 2016, Britania e Madhe vazhdon të përballet me pasojat e Brexit-it, një proces që nuk shkaktoi kolapsin e menjëhershëm ekonomik të parashikuar nga kundërshtarët e tij, por që sipas shumë analizave ka sjellë pasoja afatgjata në ekonomi, tregti, investime dhe stabilitet politik.
Ndryshe nga paralajmërimet e kohës, Brexit nuk e rrënoi ekonominë britanike brenda natës. Megjithatë, ekspertët vlerësojnë se ndikimi i tij është akumuluar gradualisht gjatë dekadës së fundit, duke e bërë ekonominë më të vogël nga sa do të kishte qenë nëse vendi do të kishte mbetur pjesë e Bashkimit Evropian.
Sipas vlerësimeve të ndryshme ekonomike, dëmi afatgjatë llogaritet mes 4% dhe 8% të Prodhimit të Brendshëm Bruto. Zyra britanike për Përgjegjësinë Buxhetore vlerëson se regjimi i ri tregtar pas Brexit-it do të ulë produktivitetin e vendit me rreth 4% në afat të gjatë. Kjo përkthehet në më pak të ardhura nga taksat, më pak investime publike dhe perspektiva më të dobëta për rritjen e pagave.
Një nga goditjet më të mëdha ka ardhur në sektorin e tregtisë. Dalja nga tregu i përbashkët evropian solli kontrolle kufitare, burokraci shtesë, rregulla të reja dhe vonesa në qarkullimin e mallrave. Edhe pse Britania nënshkroi marrëveshje të reja tregtare me vende të ndryshme të botës, asnjëra prej tyre nuk arriti të kompensojë përfitimet që ofronte afërsia me tregun evropian, i cili mbetet partneri më i madh tregtar i vendit.
Sektorë të tërë, veçanërisht bujqësia, industria ushqimore dhe eksportuesit e produkteve të detit, janë përballur me kosto të reja dhe pengesa administrative që kanë reduktuar konkurrueshmërinë e tyre. Për shumë biznese të vogla, procedurat e reja kanë rezultuar aq të kushtueshme sa kanë kufizuar ose ndërprerë aktivitetin tregtar me vendet e Bashkimit Evropian.
Brexit ndikoi gjithashtu në klimën e investimeve. Pas referendumit, shumë kompani shtynë ose pezulluan planet e tyre për shkak të pasigurisë mbi marrëdhëniet e ardhshme mes Londrës dhe Brukselit. Edhe pse investimet u rikuperuan pjesërisht në vitet pasuese, ritmi i tyre mbeti më i ulët nga sa pritej. Disa kompani ndërkombëtare zhvendosën aktivitete në vende të tjera evropiane, ndërsa qytete si Amsterdami dhe Dublini përfituan duke tërhequr aktivitete financiare që më parë zhvilloheshin në Londër.
Një tjetër premtim i fortë i mbështetësve të Brexit-it ishte kontrolli i emigracionit. Megjithatë, realiteti rezultoi më kompleks. Emigracioni nga vendet e Bashkimit Evropian u ul ndjeshëm, por u zëvendësua nga një rritje e migracionit nga vende të tjera jashtë bllokut evropian. Kjo ka ndryshuar strukturën e tregut të punës, veçanërisht në sektorë si shëndetësia, kujdesi social, hoteleria dhe industria ushqimore, të cilët më parë mbështeteshin kryesisht te fuqia punëtore evropiane.
Në planin politik, Brexit ka lënë pasoja të thella. Që nga referendumi, Britania ka kaluar një periudhë të gjatë paqëndrueshmërie, me ndryshime të shpeshta qeverish dhe kryeministrash. Partia Konservatore është përballur me përçarje të vazhdueshme të brendshme për çështjen e Brexit-it, ndërsa edhe opozita laburiste ka hasur vështirësi në përcaktimin e një qëndrimi të qartë.
Sondazhet e fundit tregojnë se një pjesë e konsiderueshme e britanikëve besojnë se Brexit ka prodhuar rezultate më të dobëta nga sa pritej. Në disa anketa, mbështetja për një afrim të ri me Bashkimin Evropian apo edhe për riintegrim ka kaluar nivelin 50%, megjithëse aktualisht nuk ekziston një plan konkret politik për rikthimin në strukturat evropiane.
Situata është bërë edhe më e ndërlikuar pas njoftimit për dorëheqjen e kryeministrit Sir Keir Starmer, duke e çuar vendin drejt kryeministrit të shtatë që nga referendumi i vitit 2016. Pasardhësi i mundshëm, Andy Burnham, e ka cilësuar Brexit-in si të dëmshëm, por ka pranuar se kthimi pas është një proces shumë më i vështirë sesa vetë largimi.
Megjithëse qeveritë e fundit kanë folur për riformësimin e marrëdhënieve me Bashkimin Evropian, Londra ka përjashtuar rikthimin në tregun e përbashkët, bashkimin doganor dhe lëvizjen e lirë të njerëzve, pikërisht mekanizmat që ekspertët i konsiderojnë më të rëndësishmit për rikuperimin e humbjeve ekonomike.
Dhjetë vjet pas referendumit, Brexit vazhdon të mbetet një nga çështjet më të debatueshme në Britaninë e Madhe. Sipas shumë analistëve, kostoja më e madhe nuk matet vetëm me shifra ekonomike, por edhe me mundësitë e humbura: investimet që nuk u realizuan, projektet që u shtynë dhe energjia politike e shpenzuar në një proces që premtoi më shumë kontroll dhe pavarësi, por që për shumë qytetarë ka sjellë më shumë pasiguri dhe kompleksitet.
