Një pajisje e ndërtuar më shumë se 2 mijë vjet më parë vazhdon të mahnisë shkencëtarët dhe historianët, duke u konsideruar si kompjuteri i parë analog në historinë e njerëzimit. Bëhet fjalë për Mekanizmin e Antikitirës, një instrument i jashtëzakonshëm astronomik i krijuar në Greqinë e lashtë, i aftë të llogariste lëvizjet e trupave qiellorë dhe të parashikonte eklipset me një saktësi të habitshme për kohën.
Mekanizmi u zbulua rastësisht në vitin 1901 nga zhytës grekë pranë ishullit Antikitira, në rrënojat e një anijeje romake të mbytur që daton rreth shekullit I para erës sonë. Fillimisht ai u duk si një copë bronzi e korroduar, por studimet e mëvonshme zbuluan se bëhej fjalë për një pajisje me dhjetëra ingranazhe të ndërlidhura, të projektuara me një nivel të jashtëzakonshëm mjeshtërie teknike.
Sipas studiuesve, mekanizmi është ndërtuar rreth viteve 150–100 para erës sonë. Duke rrotulluar një dorezë, përdoruesi mund të simulonte lëvizjet e Diellit, Hënës dhe, sipas disa interpretimeve, edhe të planetëve të njohur në atë kohë. Pajisja shërbente gjithashtu për të parashikuar eklipset diellore dhe hënore, si edhe për të përcaktuar datat e disa ngjarjeve astronomike dhe kalendarike.
Analizat me teknologji moderne, përfshirë skanimin me rreze X dhe imazherinë tredimensionale, kanë zbuluar mbi 30 ingranazhe bronzi dhe qindra mbishkrime të gdhendura, të cilat shpjegonin funksionimin e pajisjes. Këto zbulime kanë ndryshuar mënyrën se si studiuesit e kuptojnë nivelin e zhvillimit shkencor dhe inxhinierik të qytetërimit helenistik.
Shumë ekspertë e cilësojnë Mekanizmin e Antikitirës si pararendësin e kompjuterëve modernë, pasi ai kryente llogaritje mekanike përmes një sistemi kompleks ingranazhesh. Teknologji të ngjashme nuk do të shfaqeshin sërish në Evropë deri më shumë se një mijë vjet më vonë, me zhvillimin e orëve astronomike mesjetare.
Sot, mekanizmi ruhet në Muzeun Arkeologjik Kombëtar të Athinës, ndërsa kopje funksionale të tij ekspozohen në muze dhe qendra shkencore në mbarë botën. Edhe pas më shumë se një shekulli studimesh, ai vazhdon të ngrejë pyetje mbi njohuritë teknologjike të grekëve të lashtë dhe mbetet një nga zbulimet arkeologjike më të jashtëzakonshme të historisë.
Mekanizmi i Antikitirës është një dëshmi se qytetërimet e lashta zotëronin njohuri shumë më të avancuara nga sa është menduar për një kohë të gjatë. Ai mbetet simbol i zgjuarsisë njerëzore dhe i aftësisë për të kuptuar universin shumë kohë përpara epokës së teknologjisë moderne.
