Kanë kaluar vite që kur java katërditore e punës u propozua si një zgjidhje për gjithçka, nga trafiku i rënduar deri te lodhja kronike. Atëherë, pse ende nuk po e zbatojmë gjerësisht?
Gjatë reflektimit global që pasoi tronditjen e izolimeve nga Covid-19, një ide për një mënyrë më të mirë jetese u duk papritur e realizueshme: java katërditore e punës.
Modeli është i thjeshtë, por disi kundër intuitës. Punonjësit punojnë më pak orë për të njëjtën pagë, ndërkohë që arrijnë të kryejnë të njëjtën sasi pune (ose edhe më shumë). Mbështetësit thonë se kjo bëhet e mundur duke reduktuar kohën e mbledhjeve, duke thjeshtuar proceset dhe duke i dhënë përparësi detyrave më efikase.
Megjithatë, pavarësisht entuziazmit dhe raportimeve për eksperimente të suksesshme, java katërditore mbetet një fenomen i kufizuar.
Vitin e kaluar, kompani si Bupa dhe Unilever u tërhoqën nga testimet për orar të reduktuar, duke e cilësuar modelin katërditor si “strikt”.
Muajin e kaluar, këshilli i qytetit Launceston hoqi dorë nga planet për t’u bërë institucioni i parë qeveritar australian që do ta zbatonte këtë model, pas reagimit të bizneseve. Megjithatë, Këshilli Australian i Sindikatave ka kërkuar sërish që punonjësve t’u njihet e drejta për të kërkuar një javë katërditore pune.
Pra, duke qenë se shumica e punonjësve me kohë të plotë vazhdojnë të punojnë pesë ditë në javë, çfarë ndodhi me këtë “parajsë” të shumëpremtuar të ekuilibrit punë-jetë?
Nuk është aspak ‘e vdekur’, thjesht debati është bërë më i pjekur, thotë Debbie Bailey, bashkëdrejtuese e organizatës kërkimore jofitimprurëse 4 Day Week Global.
Nën sipërfaqe ka organizata, industri dhe qeveri në mbarë botën që po lëvizin drejt reduktimit të orëve të punës. Tani fokusi nuk është më te titujt sensacionalë, por te mënyrat konkrete se si kompanitë mund ta zbatojnë këtë model në mënyrë të sigurt dhe të përshtatshme.
Në kompaninë teknologjike Versa, me 38 punonjës, të gjithë kanë pushim të mërkurën që nga viti 2018. Sipas drejtoreshës ekzekutive Kath Blackman, kjo e bën atë kompaninë e parë australiane që adoptoi javën katërditore.
Sot, ndërsa avancimi i shpejtë i IA-së po sjell valë pushimesh nga puna në sektorin teknologjik, tregu i punës është dobësuar. “Tani ka një rezervë të madhe talentesh në treg, nuk ke më nevojë të jesh aq konkurrues”, thotë Blackman.
Megjithatë, IA ka ndryshuar situatën në mënyra të tjera. Versa po e përdor gjithnjë e më shumë IA-në për të ruajtur ose rritur produktivitetin, pavarësisht orëve më të pakta të punës. “Koha që kursehet nga IA duhet t’u kthehet punonjësve”, thotë ajo.
Kanë kaluar 100 vjet që kur java pesëditore u bë standard. Që atëherë kemi pasur përparime teknologjike që na kanë bërë shumë më produktivë, por asnjëherë nuk kemi menduar që këtë kohë ta rikthejmë për veten tonë.
A janë përfitimet të ekzagjeruara?
Disa vende tashmë kanë ndryshuar modelet e punës; në Islandë java e punës është shkurtuar në 36 orë, ndërsa në Belgjikë punonjësit kanë të drejtën për një javë katërditore, edhe pse kjo shpesh është thjesht një ngjeshje e 40 orëve në më pak ditë. Në praktikë, lëvizja drejt reduktimit real të orëve po udhëhiqet kryesisht nga sektori privat.
Megjithatë, studiuesi Timothy Campbell paralajmëron se rezultatet shumë optimiste duhen parë me kujdes. Sipas tij, shumë prej rezultateve pozitive vijnë nga studime të publikuara nga vetë organizatat mbështetëse ose nga raportime të kompanive.
Hulumtimet akademike tregojnë përfitime të ngjashme, por në një shkallë më të moderuar. “Titujt mediatikë dominohen nga rezultatet pozitive, ndërsa një analizë më e gjerë e studimeve paraqet një tablo më të nuancuar”, thotë ai.
Eksperimentet janë përqendruar kryesisht në punë zyre, çka ngre pikëpyetje për zbatimin në sektorë të tjerë. Megjithatë, Campbell thotë se përfitime janë vërejtur edhe në punë fizike, si në një departament policie në SHBA apo në një fabrikë Lamborghini në Itali, edhe pse me më shumë lodhje dhe sfida në planifikim.
Bizneset kanë shprehur shqetësime serioze. Disa pretendojnë se kompanitë po tërhiqen nga eksperimentet për shkak të rënies së produktivitetit, ndërsa drejtues të industrisë e kanë quajtur këtë ide një “mashtrim mizor” të bazuar në prova të dobëta.
Edhe pse mbetet ende një eksperiment, siç ndodhi dikur me ditën tetëorëshe, pyetja nuk është nëse java katërditore do të bëhet normë, por sa kohë do të duhet që kjo të ndodhë. / shqip.al
