Mirëmendim, qëndrueshmëri dhe pyetje të papritura.
Disa profesione përkufizohen nga pyetjet. Detektivët i bëjnë ato, ndërsa të dyshuarit kanë të drejtë të mos u përgjigjen. Një shprehje si “Unë jam ai që bëj pyetjet” tingëllon e përshtatshme kur thuhet nga një gazetar, por mjaft e çuditshme kur del nga goja e një hidrauliku.
Megjithatë, pyetjet janë thelbësore në çdo organizatë. Ato e mprehin të menduarit dhe ndihmojnë në nxjerrjen e informacionit kur gjërat shkojnë keq. Ato janë gjithashtu qendrore për krijimin e marrëdhënieve: sipas një studimi të Karen Huang nga Universiteti Georgetown dhe bashkautorëve të saj, njerëzit që bëjnë më shumë pyetje priren të pëlqehen më shumë.
Pyetjet janë edhe një mënyrë e thjeshtë për të matur përparimin në karrierë. Sa më lart të ngjiteni në hierarki, aq më pak kohë kaloni duke bërë vetë punën dhe aq më shumë duke pyetur për të. Kur arrini në bordin drejtues, produkti juaj kryesor janë pyetjet.
Mungesa e pyetjeve mund të tregojë një kulturë që nuk i toleron ato. Edhe pyetjet e lehta mund të jenë një shenjë paralajmëruese. Një studim i Elliott Ash nga ETH Zurich dhe bashkautorëve të tij shqyrton raportet e intervistave të publikuara në Glassdoor, një faqe për vlerësimin e vendeve të punës, dhe zbulon se kandidatët kanë më shumë gjasa të refuzojnë oferta pune me paga të larta kur e vlerësojnë procesin e intervistës si pak kërkues.
Duke analizuar komentet e shkruara lirshëm për intervistat, studiuesit zbuluan se kandidatët i shohin pyetjet tepër të lehta si një sinjal për cilësinë e kolegëve të ardhshëm. Pyetjet e vështira nuk janë vetëm një mënyrë që punëdhënësit të përzgjedhin kandidatët më të aftë; e njëjta gjë vlen edhe në drejtimin e kundërt.
Çfarë e bën një pyetje të mirë varet, natyrisht, nga konteksti. Metoda e njohur si “pesë pse-të” (five whys), një varg pyetjesh me “pse” që synojnë të zbulojnë shkakun rrënjësor të një problemi, e ka origjinën te Toyota dhe më pas është përhapur gjerësisht.
Por ajo që funksionon si një teknikë hetimore në një mjedis të caktuar nuk është domosdoshmërisht e dobishme për ndërtimin e marrëdhënieve. (“Pse mungove dje?” “Isha në një funeral.” “Pse?” “Çfarë do të thuash me ‘pse’?”)
Megjithatë, disa rregulla të përgjithshme vlejnë në çdo situatë. Të dëgjosh me vëmendje përgjigjen është gjithmonë një ide e mirë. Shumë njerëz bëjnë pyetje vetëm për të krijuar mundësinë që të flasin për veten. Ky fenomen është quajtur “boomerasking” në një studim të fundit të Alison Wood Brooks nga Harvard Business School dhe Michael Yeomans nga Imperial College London.
Nëse e pyet dikë se ku do t’i kalojë pushimet vetëm për t’i treguar më pas se ti do të shkosh në Butan për udhëtimin e jetës, atëherë po bën “boomerasking”. Nuk është çudi që kjo nuk pritet mirë. Studiuesit zbuluan se njerëzit i perceptojnë si jo të sinqertë ata që bëjnë pyetje pa qenë vërtet të interesuar për përgjigjen e bashkëbiseduesit.
Madje, disa nuk e shohin të nevojshëm as një bashkëbisedues. Ata zhvillojnë një sesion pyetje-përgjigje me veten, ndërsa të tjerët i shikojnë të habitur: “Çfarë lloj pyetjesh më pëlqejnë? Ato retorike. A dua që dikush tjetër t’u përgjigjet? Jo. A e kam të vështirë të krijoj miqësi? Po.”
Kur bëhen krahasime, qëndrueshmëria e pyetjeve ka rëndësi. Intervistat e pastrukturuara e bëjnë më të vështirë vlerësimin e kandidatëve dhe krijojnë më shumë hapësirë për paragjykime. Merrni, për shembull, hendekun në financim mes themeluesve burra dhe grave.
Investitorët priren t’u bëjnë sipërmarrësve pyetje të ndryshme në varësi të gjinisë së tyre: burrat pyeten më shpesh për potencialin e rritjes së startup-eve të tyre, ndërsa gratë pyeten më shumë për rreziqet.
Duke standardizuar kuadrin e vlerësimit të përdorur nga një platformë investimesh në fazat e hershme, Amisha Miller nga Universiteti i Nju Jorkut dhe bashkautorët e saj arritën të eliminonin, madje edhe ta përmbysnin, preferencën e investitorëve për ekipet e përbëra vetëm nga burra kundrejt atyre të themeluara nga gra.
Megjithatë, t’i bësh të gjithëve të njëjtën pyetje të keqe nuk është veçanërisht e dobishme. Një studim tjetër, nga Nandil Bhatia dhe Wei Cai të Universitetit Columbia dhe Sameer Srivastava nga Universiteti i Kalifornisë në Berkeley, identifikon përbërësit e një pyetjeje të mirë.
Autorët trajnuan një model të madh gjuhësor për të identifikuar ato që i quajnë pyetje “të papritura” ose “curveball”. Ata i përkufizojnë këto si pyetje që janë të vështira për t’u parashikuar dhe, për rrjedhojë, të vështira për t’u përgatitur paraprakisht, por që njëkohësisht lidhen me atë që është thënë më parë dhe janë të vështira për t’u shmangur.
Më pas, studiuesit analizuan transkriptet e telefonatave për rezultatet financiare të kompanive amerikane të listuara në bursë dhe zbuluan se pyetjet e papritura të bëra nga analistët shoqëroheshin me lëvizje më të mëdha të çmimeve të aksioneve dhe me ndryshime në vlerësime. Me sa duket, kjo ndodhte sepse këto pyetje kishin më shumë gjasa të nxirrnin informacion të ri sesa pyetjet e tjera.
Studiuesit zbuluan gjithashtu se analistët më të njohur dhe ata që sapo kishin filluar të mbulonin një kompani kishin më shumë gjasa të bënin pyetje të tilla. Analistët e njohur mund të mbështeten te ekspertiza e tyre, ndërsa të rinjtë ende nuk janë zhytur në mënyrën konvencionale të të menduarit. Të dyja këto raste çojnë në pyetje më të mira./ Monitor
