Mund të kesh një sëmundje dhe të ndihesh plotësisht mirë. Ky fenomen quhet asimptomatik, një term mjekësor që përshkruan gjendjen kur një person ka një sëmundje ose problem shëndetësor, por nuk shfaq asnjë simptomë të dukshme. Edhe pse mungesa e simptomave mund të duket si një lajm i mirë, në disa raste ajo mund të fshehë rreziqe serioze, si për shëndetin tuaj ashtu edhe për njerëzit përreth, sidomos kur bëhet fjalë për sëmundje ngjitëse.
Çfarë do të thotë të jesh asimptomatik?
Të jesh asimptomatik do të thotë që organizmi ka një sëmundje ose infeksion, por personi nuk përjeton shenja si dhimbje, temperaturë, kollë apo simptoma të tjera tipike. Kjo mund të ndodhë për disa arsye. Ndonjëherë trupi po lufton me sukses një infeksion dhe simptomat nuk shfaqen fare. Në raste të tjera, sëmundja është në fazat e hershme ose përparon ngadalë, ndaj nuk shkakton shqetësime të dukshme për një kohë të gjatë. Ekspertët bëjnë edhe një dallim mes termave asimptomatik dhe parasimptomatik. Një person asimptomatik mund të mos zhvillojë kurrë simptoma, ndërsa një person parasimptomatik nuk ka ende simptoma, por ato do të shfaqen më vonë.
Kur mund të jeni asimptomatik?
Ka disa situata në të cilat një person mund të jetë i sëmurë pa e ditur:
- sistemi imunitar po lufton një virus ose bakter pa shkaktuar simptoma;
- jeni në fazën e rikuperimit nga një sëmundje;
- vuani nga një sëmundje që zakonisht shfaq simptoma vetëm në fazat e avancuara;
- keni një sëmundje kronike që zhvillohet ngadalë, si hipertensioni ose diabeti;
- jetoni me një sëmundje që kalon periudha pa simptoma dhe periudha me simptoma, si skleroza multiple.
Cilat sëmundje mund të jenë asimptomatike?
Shumë sëmundje mund të kalojnë pa simptoma, sidomos në fazat e para. Disa prej tyre janë:
- tensioni i lartë i gjakut;
- diabeti;
- klamidia;
- gonorrea;
- hepatiti B dhe C;
- HIV;
- virusi herpes simplex;
- sindroma e vezoreve policistike;
- glaukoma;
- osteoporoza;
- kanceri i mushkërive;
- kanceri i prostatës;
- kanceri i pankreasit;
- kanceri i qafës së mitrës;
- kanceri i tiroides.
Për këtë arsye, shumë prej këtyre sëmundjeve zbulohen vetëm gjatë kontrolleve rutinë ose ekzaminimeve parandaluese.
A mund të keni COVID-19 pa simptoma?
Po. Gjatë pandemisë u vërtetua se shumë persona ishin të infektuar me COVID-19 pa pasur asnjë simptomë, por megjithatë mund ta transmetonin virusin te të tjerët. Nëse simptomat shfaqen, zakonisht ndodh brenda 2 deri në 14 ditëve pas ekspozimit. Nëse keni qenë në kontakt me një person të infektuar, rekomandohet të testoheni edhe nëse ndiheni mirë.
Pse është problem të jesh asimptomatik?
Mungesa e simptomave mund të vonojë diagnozën dhe trajtimin. Një person që ndihet mirë nuk ka arsye të kërkojë ndihmë mjekësore, ndërsa sëmundja mund të vazhdojë të përparojë në heshtje. Për shembull, hipertensioni shpesh nuk jep asnjë shenjë për vite me radhë, por gjatë kësaj kohe mund të dëmtojë zemrën, trurin dhe veshkat, duke rritur rrezikun për infarkt ose goditje në tru. Edhe disa lloje kanceri, si ai i mushkërive, mund të mos japin simptoma derisa të kenë arritur në faza të avancuara, kur trajtimi bëhet më i vështirë.
Rreziku për të tjerët
Nëse sëmundja është ngjitëse, një person asimptomatik mund ta përhapë atë pa e ditur. Infeksionet mund të transmetohen përmes:
- kollitjes ose teshtimës;
- kontaktit seksual;
- prekjes së sipërfaqeve të kontaminuara dhe më pas fytyrës;
- ushqimit ose ujit të ndotur.
Për këtë arsye, testimi dhe masat parandaluese janë shumë të rëndësishme edhe kur nuk ka simptoma.
Si mund ta kuptoni nëse jeni asimptomatik?
Mënyra më e mirë është përmes kontrolleve rutinë dhe analizave parandaluese. Matja e tensionit të gjakut, kontrolli i sheqerit në gjak, mamografia, analiza për infeksionet seksualisht të transmetueshme dhe ekzaminime të tjera mund të zbulojnë sëmundje që nuk japin ende simptoma. Nëse e dini se keni qenë në kontakt me një person të infektuar, testimi është mënyra më e sigurt për të zbuluar nëse jeni prekur.
Çfarë duhet të bëni?
Nëse dyshoni se mund të keni qenë i ekspozuar ndaj një sëmundjeje ngjitëse, kontaktoni mjekun ose bëni një test nëse është i disponueshëm. Derisa të merrni rezultatin, është e rëndësishme të shmangni përhapjen e mundshme të infeksionit. Edhe nëse nuk keni simptoma, kontrollet periodike janë thelbësore për zbulimin e hershëm të sëmundjeve si hipertensioni, diabeti, osteoporoza apo disa forma kanceri. Diagnoza e hershme mund të parandalojë komplikacionet dhe të rrisë mundësitë për trajtim të suksesshëm.
