Duke u përfshirë drejtpërdrejt në luftën e Izraelit kundër Iranit, Shtetet e Bashkuara përdorën bombat e tyre të fuqishme “bunker-buster” në objektin iranian për pasurimin e karburantit bërthamor në Fordo.
Këto bomba konsiderohen gjerësisht si mjeti më i fuqishëm për të dëmtuar apo shkatërruar Fordo-n, që ndodhet thellë në një mal dhe mbeti i paprekur gjatë ofensivës njëjavore të Izraelit. Një zyrtar amerikan, duke folur në kushte anonimiteti për shkak të mungesës së një deklarate zyrtare, konfirmoi përdorimin e tyre në sulmin e së dielës.
SHBA është e vetmja forcë ushtarake që ka aftësinë për të lëshuar këtë armë, dhe lëvizja e bombarduesve të fshehtë B-2 drejt Azisë të shtunën sinjalizoi mundësinë e një veprimi amerikan. Udhëheqësit izraelitë nuk e kishin fshehur shpresën se presidenti Donald Trump do t’u bashkohej atyre në luftën kundër Iranit, ndonëse kishin deklaruar se kishin edhe plane rezervë për të shkatërruar objektivin.
Ende mbetet e paqartë se sa dëme ka shkaktuar sulmi në Fordo. Operacioni mund të ketë pasoja të gjera, duke përfshirë rrezikimin e çdo mundësie për negociata të mundshme me Iranin lidhur me programin e tij bërthamor, dhe të tërheqë SHBA-në në një tjetër luftë në Lindjen e Mesme.
Çfarë është bomba “bunker-buster”?
“Bunker-buster” është një term i përdorur për bomba të ndërtuara për të depërtuar thellë nën tokë përpara shpërthimit. Në këtë rast, bëhet fjalë për bombën më të fundit në arsenalin amerikan, GBU-57 A/B “Massive Ordnance Penetrator”. Bomba peshon rreth 13,600 kilogramë dhe është e drejtuar me saktësi për të goditur bunkerë dhe tunele të fortifikuara dhe të varrosura thellë, sipas Forcave Ajrore të SHBA.
Mendohet se mund të depërtojë deri në 61 metra nën sipërfaqe para se të shpërthejë, dhe mund të përdoren disa rresht për të arritur thellësi më të mëdha. Ende nuk dihet se sa bomba u përdorën në sulmin e së dielës në mëngjes.
Bomba ka një lëndë shpërthyese konvencionale, por Agjencia Ndërkombëtare për Energji Atomike (IAEA) ka konfirmuar se Irani është duke prodhuar uranium të pasuruar në Fordo, gjë që rrit mundësinë e një ndotjeje nëse godina goditet me GBU-57 A/B. Megjithatë, goditjet izraelite në objektin tjetër bërthamor të Iranit në Natanz nuk kanë shkaktuar ndotje jashtë vendndodhjes, sipas IAEA. Edhe avionët amerikanë goditën Natanzin.
Sa i fortë është objektivi në Fordo?
Fordo është objekti i dytë më i rëndësishëm për pasurimin bërthamor në Iran, pas Natanzit që tashmë është goditur nga Izraeli. Sipas IAEA, sulmet në Natanz kanë shkaktuar “dëme të drejtpërdrejta” në sallat e nëndheshme me centrifuga.
Fordo është më i vogël se Natanz, por ndodhet në një vend të mbrojtur mirë — në një mal afër qytetit Qom, rreth 95 kilometra në jugperëndim të Teheranit. Ndërtimi besohet të ketë nisur rreth vitit 2006 dhe u bë operacional në vitin 2009, kur Irani pranoi publikisht ekzistencën e tij.
Përveç se është i mbrojtur nga 80 metra gur, objekti është i rrethuar edhe nga sisteme mbrojtëse me raketa tokë-ajër iraniane dhe ruse. Këto mbrojtje ajrore, megjithatë, besohet se janë shkatërruar tashmë nga fushata ajrore izraelite, e cila pretendon se ka asgjësuar pjesën më të madhe të mbrojtjes ajrore të Iranit.
Kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu ka deklaruar se qëllimi i sulmeve është eliminimi i programit bërthamor dhe të raketave të Iranit, që ai e përshkroi si një kërcënim ekzistencial për Izraelin. Zyrtarët kanë theksuar se Fordo ishte një objektiv kyç në këtë plan.
“Ky operacion duhet të përfundojë me eliminimin e Fordo-s,” tha ambasadori izraelit në SHBA, Yechiel Leiter, për Fox News.
Pse është i domosdoshëm roli i SHBA-së?
Në teori, bomba GBU-57 A/B mund të lëshohet nga çdo bombardues që mund të përballojë peshën e saj, por aktualisht vetëm bombarduesi amerikan B-2 Spirit është i programuar për këtë qëllim.
B-2 operohet vetëm nga Forcat Ajrore të SHBA dhe është prodhuar nga kompania Northrop Grumman.
Sipas prodhuesit, B-2 mund të mbajë një ngarkesë deri në 18,000 kilogramë, ndërsa Forcat Ajrore kanë konfirmuar se kanë testuar me sukses avionin me dy bomba GBU-57 A/B, që në total peshojnë rreth 27,200 kilogramë.
Ky bombardues strategjik me rreze të gjatë veprimi ka një kapacitet fluturimi deri në 11,000 kilometra pa furnizim dhe deri në 18,500 kilometra me një furnizim, dhe mund të arrijë çdo pikë të botës për disa orë.
Trump i paqartë fillimisht
Nuk ishte e qartë nëse SHBA do të përfshihej në konflikt gjatë ditëve të fundit.
Në samitin e G7 në Kanada, Trump u pyet se çfarë do të duhej për ta përfshirë SHBA-në ushtarakisht dhe u përgjigj: “Nuk dua të flas për këtë.”
Më pas, të enjten, ai tha se do të vendoste brenda “dy javësh” nëse do të përfshihej, për të lënë një dritare të hapur për negociata me Iranin mbi programin bërthamor. Në fund, vendimi erdhi për vetëm dy ditë.
