Ecja në gjumë, e njohur edhe si somnambulizëm, është një çrregullim i gjumit gjatë të cilit personi ngrihet nga shtrati dhe ecën ndërsa është ende në gjumë. Kjo gjendje është më e zakonshme tek fëmijët sesa tek të rriturit. Shumica e fëmijëve e tejkalojnë ecjen në gjumë gjatë viteve të adoleshencës. Ecja në gjumë që ndodh vetëm herë pas here zakonisht nuk është një problem serioz dhe nuk kërkon trajtim. Megjithatë, episodet e shpeshta mund të jenë shenjë e një çrregullimi tjetër të gjumit. Tek të rriturit, ecja në gjumë ka më shumë gjasa të lidhet me çrregullime të tjera të gjumit ose me probleme shëndetësore. Nëse dikush në familjen tuaj ecën në gjumë, është e rëndësishme të merren masa për të parandaluar dëmtimet gjatë episodeve.
Simptomat
Ecja në gjumë zakonisht ndodh në fillim të natës, rreth 1–2 orë pasi personi bie në gjumë. Ajo rrallë ndodh gjatë dremitjeve. Një episod mund të zgjasë disa minuta, por ndonjëherë mund të vazhdojë më gjatë.
Personi që ecën në gjumë mund të:
- ngrihet nga shtrati dhe të ecë;
- ulet në shtrat me sytë hapur;
- ketë një shikim të zbrazët ose të turbullt;
- mos reagojë kur i flasin;
- zgjohet me vështirësi;
- ndihet i hutuar për pak kohë pasi zgjohet;
- mos e kujtojë episodin në mëngjes;
- ndiejë lodhje gjatë ditës për shkak të gjumit të ndërprerë;
- përjetojë edhe terror nate, me britma dhe lëvizje të pakontrolluara të duarve dhe këmbëve.
Në disa raste, personi mund të:
- vishet;
- flasë ose hajë;
- dalë nga shtëpia;
- drejtojë automjetin;
- urinojë në vende të papërshtatshme (p.sh. në dollap);
- kryejë aktivitet seksual pa qenë i vetëdijshëm;
- lëndohet duke rënë nga shkallët ose duke dalë nga dritarja;
- bëhet agresiv ose i dhunshëm për pak kohë pas zgjimit.
Kur duhet të shkoni te mjeku?
Episodet e rralla të ecjes në gjumë zakonisht nuk janë shqetësuese dhe shpesh kalojnë vetvetiu.
Duhet të konsultoheni me mjekun nëse episodet:
- ndodhin shpesh (më shumë se 1–2 herë në javë ose disa herë gjatë natës);
- shkaktojnë sjellje të rrezikshme ose dëmtime;
- prishin gjumin e anëtarëve të familjes;
- shkaktojnë përgjumje të madhe ose probleme në shkollë apo në punë;
- vazhdojnë edhe gjatë adoleshencës ose fillojnë për herë të parë në moshë madhore.
Shkaqet
Ecja në gjumë klasifikohet si një parasomni, pra një sjellje e padëshiruar që ndodh gjatë gjumit. Ajo ndodh gjatë fazës N3, faza më e thellë e gjumit pa lëvizje të shpejta të syve (NREM).
Shkaqet ose faktorët që mund ta nxisin përfshijnë:
- mungesën e gjumit;
- stresin;
- temperaturën e lartë (ethe);
- ndryshimet në orarin e gjumit;
- udhëtimet;
- ndërprerjet e shpeshta të gjumit.
Gjithashtu, ecja në gjumë mund të lidhet me:
- apnenë obstruktive të gjumit;
- përdorimin e barnave qetësuese ose hipnotike;
- disa medikamente për çrregullimet e shëndetit mendor;
- konsumimin e alkoolit;
- sindromën e këmbëve të shqetësuara;
- sëmundjen e refluksit gastroezofageal (GERD).
Faktorët e rrezikut
Rreziku për ecje në gjumë rritet nëse:
- ekziston histori familjare e somnambulizmit;
- jeni fëmijë (është shumë më e zakonshme tek fëmijët);
- episodet fillojnë në moshë madhore, pasi në këtë rast shpesh lidhen me probleme të tjera shëndetësore.
Komplikimet
Ecja në gjumë nuk është gjithmonë e rrezikshme, por mund të çojë në:
- dëmtime fizike nga rëniet, përplasjet ose dalja jashtë shtëpisë;
- aksidente gjatë drejtimit të automjetit ose përdorimit të objekteve të rrezikshme;
- ngrënien e substancave të papërshtatshme;
- mungesë të vazhdueshme gjumi dhe lodhje gjatë ditës;
- probleme në shkollë, në punë ose në sjellje;
- ndjenjë turpi ose sikleti për veprimet e kryera gjatë gjumit;
- shqetësim të gjumit të personave të tjerë në familje;
- në raste të rralla, lëndim të personave që ndodhen pranë.
Parandalimi
Megjithëse ecja në gjumë nuk mund të parandalohet gjithmonë, këto masa mund të ndihmojnë:
- Flini mjaftueshëm çdo natë.
- Mbani një orar të rregullt të gjumit.
- Menaxhoni stresin me teknika relaksimi.
- Shmangni alkoolin dhe medikamentet qetësuese pa këshillën e mjekut.
- Trajtoni çrregullimet e tjera të gjumit, nëse janë të pranishme.
- Siguroni ambientin e shtëpisë duke mbyllur dyert dhe dritaret, larguar objektet e rrezikshme dhe vendosur pengesa në shkallë, për të shmangur dëmtimet gjatë episodeve.
