Ideja e të pasurit një “kujtesë fotografike” ka magjepsur njerëzit për shekuj. Një aftësi e tillë do të thoshte të ruash çdo detaj vizual ose informacion sikur të kishim një aparat fotografik në mendje. Por, a ekziston me të vërtetë kjo dhunti, apo është thjesht një mit i ushqyer nga filmat dhe rrëfimet popullore?
Shembuj të rrallë në histori
Historia njeh disa persona të përmendur për kujtesë të jashtëzakonshme. Një nga rastet më të famshme është Solomon Shereshevsky, një gazetar rus i shekullit XX, i cili kishte një kujtesë aq të hollësishme sa mund të mbante mend lista pafund fjalësh, numrash dhe imazhesh. Një tjetër rast është Kim Peek, njeriu që frymëzoi filmin Rain Man, i cili kishte aftësi të mbante mend mijëra libra fjalë për fjalë. Megjithatë, edhe këta individë nuk kishin kujtesë “fotografike” në kuptimin e fiksimit të çdo imazhi, por më shumë një kombinim të aftësive të rralla neurokognitive.
Çfarë thotë neuroshkenca
Shkencëtarët bien dakord se kujtesa fotografike, ashtu siç e imagjinojmë aftësia për të memorizuar gjithçka në mënyrë të përkryer dhe për ta rikthyer në çdo moment nuk është e provuar. Ajo që ekziston është kujtesa e jashtëzakonshme ose hipertimezia, një gjendje shumë e rrallë ku individi mund të kujtojë çdo ditë të jetës së tyre me detaje. Por edhe këtu, kujtimet nuk janë “fotografi” të përkryera; ato mund të jenë të ngjyrosura nga emocionet ose perceptimet e momentit.
Si funksionon kujtesa jonë
Truri nuk ruan imazhet si një aparat fotografik, por i rindërton kujtimet çdo herë që i rikujton. Çdo rikujtim është një “rishkrim” i kujtesës, gjë që shpjegon pse shpesh kujtimet tona ndryshojnë me kalimin e kohës. Përqendrimi, emocionet dhe konteksti luajnë rol të madh në forcën e një kujtese.
Pse na duket si kujtesë fotografike?
Shumë njerëz me kujtesë të jashtëzakonshme përdorin teknika si metoda e loci-t (një sistem vizual për vendosjen e kujtimeve në “dhoma imagjinare”), apo lidhje të forta emocionale me informacionin. Për këtë arsye, kujtesa e tyre duket sikur është fotografike, ndërsa në të vërtetë është një aftësi e stërvitur dhe e përforcuar.
Mes mitit dhe realitetit
Kujtesa fotografike, në kuptimin absolut, mbetet një mit. Por, ajo që ekziston është aftësia njerëzore për të zhvilluar teknika që afrohen shumë pranë saj. Ndërsa shkenca vazhdon të zbulojë misteret e trurit, një gjë është e sigurt: kujtesa është më shumë një art i përpunimit sesa një arkiv i fiksuar. Dhe kjo e bën edhe më mahnitës faktin se çdo kujtim që kemi është një kombinim i realitetit dhe interpretimit tonë unik.
