Mëlçia prodhon natyrshëm të gjithë kolesterolin që ju nevojitet. Megjithatë, disa gjendje shëndetësore dhe sjellje të caktuara mund të rrisin nivelin e kolesterolit në gjak. Kolesteroli i lartë në gjak mund të përbëjë rrezik për shëndetin tuaj. Ai rrit rrezikun e sëmundjeve të zemrës dhe goditjes në tru. Kolesteroli i lartë konsiderohet kur niveli i tij është 200 miligramë për decilitër (mg/dL) ose më shumë. Një nivel i shëndetshëm i kolesterolit është më pak se 200 mg/dL. Disa faktorë mund të bëjnë që kolesteroli të rritet më shpejt se të tjerët.
1. Konsumi i lartë i kafesë
Falë përmbajtjes së saj të kafeinës, kafja shpesh lidhet me rritje të shpejta të presionit të gjakut. Por kafja mund të rrisë gjithashtu nivelet e kolesterolit në gjak. Një studim gjeti një lidhje midis konsumimit të 4 filxhanëve kafe në ditë dhe rritjes së kolesterolit total dhe LDL-së (“kolesterolit të keq”). Megjithatë, disa lloje kafeje mund të shkaktojnë rritje më të shpejta të kolesterolit se të tjerat. Në një studim me të rinj, studiuesit lidhën pijet me bazë ekspresi me nivele më të larta kolesteroli. Studimi vëren se pijet me bazë ekspresi përmbajnë më shumë diterpene sesa kafeja e filtruar ose ajo e çastit. Për të minimizuar rrezikun e kolesterolit të lartë nga kafja, konsideroni kufizimin e pijeve që përmbajnë ekspres.
2. Stresi psikologjik
Stresi dhe nivelet e kolesterolit janë gjithashtu të lidhura. Stresi psikologjik mund të rrisë rrezikun e niveleve të larta të LDL-së dhe kolesterolit total. Kjo mund të jetë për shkak të hormonit kortizol, i cili rritet gjatë periudhave të stresit. Sipas një artikulli të vitit 2020, nivelet e larta të kortizolit kanë efekt në rritjen e kolesterolit. Për të ulur rrezikun e kolesterolit të lartë të shkaktuar nga stresi, mund të provoni teknika të menaxhimit të stresit si:
- ushtrimet fizike,
- meditimi,
- ushtrimet e frymëmarrjes.
3. Pirja e duhanit
Pirja e cigareve është një tjetër shkak i mundshëm i rritjes së kolesterolit. Kjo ndodh për shkak të nikotinës, përbërësi kryesor në produktet e duhanit si cigaret. Nikotina ul sasinë e HDL-së (“kolesterolit të mirë”) në gjak, i cili ndihmon në largimin e LDL-së. Mënyra më e mirë për të ulur rrezikun e kolesterolit të lartë të shkaktuar nga duhani është shmangia ose lënia e duhanit.
4. Medikamentet
Disa medikamente mund të kenë efekt në rritjen e kolesterolit. Këto përfshijnë:
- amiodaronin,
- danazolin,
- disa diuretikë,
- inhibitorët SGLT2,
- retinoidet,
- antikonvulsantët,
- imunosupresantët,
- barnat antivirale,
- hormoni i rritjes,
- interferonët.
Në përgjithësi, këto medikamente rrisin kolesterolin duke ndryshuar metabolizmin e yndyrnave. Disa barna, si antipsikotikët, mund të rrisin kolesterolin edhe duke nxitur shtimin në peshë. Për të parandaluar rritjen e kolesterolit për shkak të medikamenteve, bisedoni me mjekun. Ai mund të vlerësojë rrezikun tuaj dhe, nëse është e nevojshme, të ndryshojë ilaçin ose dozën.
5. Shtatzënia
Gjatë shtatzënisë është normale që kolesteroli në gjak të rritet me 30% deri në 40%. Kjo ndodh sepse kolesteroli është thelbësor për rritjen dhe zhvillimin e shëndetshëm të fetusit. Sipas një artikulli të vitit 2021, nivelet e larta të kolesterolit gjatë shtatzënisë lidhen me rritjen e:
- estrogjenit,
- progesteronit,
- laktogjenit placentar,
- rezistencës ndaj insulinës.
Megjithatë, ndonjëherë kolesteroli mund të rritet më shumë se normalja gjatë shtatzënisë. Kjo quhet hiperkolesterolemi gestacionale ose hiperkolesterolemi maternale. Një mjek mund të ndihmojë në menaxhimin e kësaj gjendjeje duke sugjeruar ndryshime në dietë dhe duke përshkruar barna për uljen e yndyrnave në gjak.
6. Humbja e shpejtë e peshës
Një tjetër shkak i mundshëm i rritjes së përkohshme të kolesterolit është humbja e shpejtë e peshës. Në një studim të vogël të vitit 2019, tre të rritur humbën peshë shpejt duke ndjekur dieta me shumë pak kalori. Te të tre personat, niveli i LDL-së u rrit përkohësisht para se të kthehej në vlera normale. Sipas studiuesve, kjo mund të lidhet me ndryshimet në metabolizëm. Personat që ndjekin dietën ketogjenike për të humbur peshë shpejt mund të përjetojnë gjithashtu rritje të kolesterolit, sipas një serie rastesh të vitit 2023. Nëse dëshironi të humbni peshë, është e rëndësishme të punoni me një profesionist shëndetësor, i cili mund t’ju ndihmojë ta bëni këtë në mënyrë të sigurt.
A duhet të shqetësohem për rritjet afatshkurtra të kolesterolit?
Kolesteroli i lartë mund të rrisë rrezikun e sëmundjeve të zemrës ose të ngjarjeve serioze kardiovaskulare, si infarkti apo goditja në tru. Kjo ka më shumë gjasa të ndodhë nëse nivelet e kolesterolit mbeten vazhdimisht të larta. Megjithatë, rritjet e përkohshme mund të tregojnë zakone jetese ose ushqimore që kanë nevojë për ndryshim, ose një gjendje që mund të ndikojë në kolesterolin në afat më të gjatë. Nëse nivelet e kolesterolit tuaj janë rritur shpejt, është e rëndësishme të ndërmerrni hapa për t’i ulur ato dhe për të shmangur kolesterolin kronikisht të lartë. Konsultohuni me një profesionist shëndetësor për mënyrat e menaxhimit të kolesterolit.
