“Ne jemi të programuar për të ndihmuar dhe të kushtëzuar për të bashkëpunuar dhe shqetësohemi për marrëdhëniet dhe reputacionin tonë,” thotë Vanessa Patrick, autore e librit “The Power Of Saying No”. “Kështu që, për shumicën e njerëzve, të thuash ‘jo’ është e vështirë dhe e sikletshme. Do të thotë të vësh mënjanë pritshmëritë e të tjerëve dhe të mos bësh atë që ata dëshirojnë.” Por Patrick është ndër shumë specialistët që këmbëngulin se zotërimi i aftësisë për të thënë “jo” është thelbësor për të mbrojtur kohën, energjinë dhe prioritetet e tua. Ja disa këshilla nga ekspertët përse dhe si të bëhesh më i/e aftë në këtë drejtim.
01. Kupto vlerën e “jo”-së
“Sa herë që i thua jo diçkaje që nuk përputhet me ty, në fakt po i thua po diçkaje që ka rëndësi për ty,” thotë trajnerja e jetës Jo Irving. “Të thuash jo ndaj një eventi shoqëror apo angazhimi në punë, shpesh do të thotë t’i thuash po kohës cilësore me familjen ose një pushimi të domosdoshëm.”
02. Kupto pse “jo” nuk është e lehtë
“Që në moshë të hershme na mësojnë se të kënaqësh të tjerët është virtyt, dhe se të kundërshtosh autoritetin apo pritshmëritë sjell pasoja,” thotë Dr. Sunita Sah, eksperte në psikologjinë organizative në Universitetin Cornell dhe autore e “Defy: The Power Of No In A World That Demands Yes”.
Ne hasim vështirësi për të thënë ‘jo’ për shkak të kushtëzimit social dhe ankthit nga paragjykimet, frika se duke thënë jo mund të perceptohemi si të pabesë, të padobishëm ose edhe fyese. Edhe kur të thuash ‘po’ ka një kosto personale.
03. Jep një arsye të qartë
“Në punë, bëje të qartë se vendosja e kufijve dhe të thuash ‘jo’ është një domosdoshmëri profesionale, jo një refuzim personal,” thotë Sah.
Provo këtë: ‘Rezervoj kohë në kalendar për të punuar në mënyrë të përqendruar, kështu që nuk do të mund të marr pjesë në takime shtesë këtë javë’ ose ‘Dua të sigurohem që të jap më të mirën time në këtë projekt, prandaj për momentin nuk mund të marr angazhime të tjera.’ Përdor këtë qasje edhe në fusha të tjera të jetës duke shpjeguar pse po thua ‘jo’ që në fillim.
04. Bëje të qëndrueshme
“Një kufi nuk vlen asgjë nëse nuk qëndron pas tij,” thotë psikologu klinik Nick Wignall, themelues i The Friendly Mind.
Nëse vendos një rregull, për shembull, që nuk përgjigjesh në email-e pune pas orarit, por e shkel kur je i stresuar, po sinjalizon se ky kufi nuk është serioz. Zbatimi i qëndrueshëm i kufijve i mëson të tjerët t’i respektojnë ata.
05. Zgjidh llojin e “jo”-së që të nevojitet
“Ka disa mënyra efektive për të thënë ‘jo’ me besim dhe profesionalizëm,” thotë Sah. Mbaji këto forma në arsenalin tënd dhe zgjidh atë që i përshtatet situatës:
“Jo” për shkak të prioriteteve: “Do të doja shumë të ndihmoja, por kam angazhime ekzistuese që kërkojnë fokusin tim të plotë. Le ta shqyrtojmë më vonë.”
“Jo” përmes delegimit: “Nuk mund ta marr përsipër, por me kënaqësi mund të rekomandoj dikë tjetër që mund të jetë i përshtatshëm.”
“Jo” me kushte: “Mund të ndihmoj, por duhet të riorganizoj disa prioritete. Dëshiron që të përqendrohem këtu apo ka një mënyrë tjetër si mund të të ndihmoj?”
“Jo” e drejtpërdrejtë, por e sjellshme: “Faleminderit që më mendove, por nuk mund ta marr këtë përsipër.”
06. Thuaje me vendosmëri
“Përdor një gjuhë të fuqishme dhe të sigurt si ‘Unë nuk…’, ‘Unë kurrë…’ dhe ‘Unë gjithmonë…’,” thotë Patrick. “Kjo tregon vendosmëri, vetëkontroll dhe fuqizim. Në të kundërt, shprehjet që nënkuptojnë dobësi – si ‘Nuk mundem…’ ose ‘Mirë, nëse e do me patjetër…’ – hapin derën për presion dhe kundërshtim.”
07. Fito kohë, nëse të duhet
“Nëse të thuash ‘jo’ direkt është një hap shumë i madh, fillo duke kërkuar pak kohë për të menduar në vend që të përgjigjesh menjëherë,” thotë Sarah Jones St John, facilitore energjie dhe themeluese e markës së mirëqenies Grey Wolfe.
Merr kohën për të kuptuar si ndihesh realisht dhe më pas jep një përgjigje që përputhet me atë që ndjen dhe me mirëqenien tënde.
08. Mendoje si mbrojtje, jo si refuzim
“Në marrëdhëniet personale, të thuash ‘jo’ ndihmon në shmangien e mbingarkesës dhe të lejon të investosh kohën tënde në njerëzit dhe aktivitetet që me të vërtetë kanë rëndësi për ty,” thotë Michelle Flynn, trajnere mirëqenieje dhe performancës në Love Trails Festival.
Duke përcaktuar kufijtë e tu, krijon hapësirë për lidhje më të thella dhe domethënëse, pa krijuar pakënaqësi apo lodhje. Një rregull i mirë është: nëse nuk do të doje ta bëje atë gjë nesër, me siguri nuk do të duash as javën apo muajin tjetër, prandaj thuaj ‘jo’ tani. Kur e sheh ‘jo’-në si mënyrë për të mbrojtur kohën tënde, e jo si refuzim ndaj dikujt, e lehtëson ndjenjën e fajit dhe ndërton besimin në vetvete.
