Muaji i tetor është globalisht njohur si “Breast Cancer Awareness Month” (Muaji i Ndërgjegjësimit për Kancerin e Gjirit), i njohur ndryshe si “Pink October” (Muaji Rozë).
Ky muaj synon të mobilizojë komunitetet, organizatat shëndetësore dhe individët për të përhapur informacionin për parandalimin, zbulimin e hershëm dhe mbështetjen për të prekurit nga kanceri i gjirit.
Organizata Botërore e Shëndetësisë (WHO) përfshin këtë muaj në iniciativën e saj “Global Breast Cancer Initiative,” me objektiva për uljen e mortalitetit nga ky lloj kanceri përmes promovimit të zbulimit në kohë, diagnostikimit efikas dhe trajtimeve cilësore.
Statistikë globale dhe sfida
Kanceri i gjirit është më i diagnostikuari mes grave në mbarë botën — rreth 2.3 milionë raste të reja çdo vit. Në rajonin evropian, në vitin 2020: 576,337 gra u diagnostikuan dhe 157,111 humbën jetën nga ky sëmundje.
Në vendet me të ardhura më të ulëta dhe mesatare, normat e mbijetesës pas 5 vjetësh janë ndjeshëm më të ulëta sesa në vendet me të ardhura të larta.
Vetëm 5–10 % e rasteve janë të lidhura me faktorë gjenetikë; shumica janë të lidhura me faktorë që mund të modifikohen si obeziteti, përdorimi i alkolit, mungesa e aktivitetit fizik, përdorimi hormonale postmenopauzë, etj.
Pse është kaq i rëndësishëm zbulimi i hershëm?
Zbulimi në faza të hershme rrit dukshëm gjasat për trajtim të suksesshëm dhe shërim. Në mjaft vende, gratë që kanë akses në programe të organizuara për skrining – si mamografitë periodike – kanë rezultate shumë më të mira.
Për më tepër, mungesa e ndërgjegjësimit, stigmës sociale dhe barrierave në shërbimet mjekësore bëjnë që në shumë raste diagnoza të vijë vonë, kur tumori është zhvilluar shumë.
Një studim i ri i bërë në Suedi zbulon se gratë që nuk i nënshtrohen skriningut të parë kanë 40 % rrezik më të lartë për vdekje nga kanceri i gjirit, krahasuar me ata që bëjnë skriningun e parë në kohë.
Simptoma dhe sinjale që nuk duhet neglizhuar
Disa nga sinjalet që mund të tregojnë për prezencë të kancerit të gjirit përfshijnë:
Një masë e re ose enjtje në gjoks ose në sqetull
Ndryshime në formën, madhësinë, apo strukturën e gjoksit
Ndryshime në lëkurë — si zgjatje, thelbinë (dimpling), rrudha apo skuqje
Ndryshime në thithë — tërheqje brenda, rrjedhje e pazakontë (ndonjëherë me gjak)
Dhimbje persistente apo ndjeshmëri në zonë të gjirit apo në afërsi
Ndryshime në lëkurat përreth ose lëkura që “ngrihet” ose ka texture si lëkura e portokallit
Është e rëndësishme të kuptohet se jo çdo masë do të jetë kancerogene, por çdo ndryshim duhet të vlerësohet nga mjeku.
Roli i teknologjisë dhe kërkimeve moderne
Me përparimin e teknologjisë, po rritet përdorimi i inteligjencës artificiale (IA) për diagnostikim dhe analizë të imazheve mjekësore. Për shembull, një rishikim sistematik tregon se IA përdoret për të përpunuar imazhe histopatologjike dhe për të identifikuar shenja të hershme të kancerit të gjirit me efikasitet të lartë.
Kërkime të tjera tregojnë se modelet të tilla mund të ndihmojnë në përmirësimin e shpejtësisë dhe saktësisë së diagnostikimit, duke mbështetur mjekët në marrjen e vendimeve.
