“Lumturia është një armë e ngrohtë”, këndoi John Lennon dikur — një referencë thumbuese ndaj kulturës amerikane të armëve, me frazën e marrë direkt nga një reklamë.
Por po aq lehtësisht, mund të kuptohet si një metaforë seksuale, pasi vargu pasohet me “kur të mbaj në krahë dhe ndjej gishtin tim mbi këmbëzën tënde…”.
Sido që të jetë, lumturia këtu lidhet me kënaqësinë — një ngatërrim i zakonshëm në kulturën tonë materialiste.
Shumë prej nesh e ndjejnë veten të lumtur kur përmbushin ndonjë dëshirë — një ndjesi që mbështet miliarda dollarë reklama.
Por a është ky përkufizim i saktë? Dhe kush vendos se çfarë është në të vërtetë lumturia, kjo cilësi që të gjithë e dëshirojmë?
Autorët që trajtojnë këtë temë pranojnë: shpeshherë ato që mendojmë se do të na bëjnë të lumtur, rezultojnë të jenë vetëm hija e saj — ose e kundërta.
Është një përvojë e përbashkët, që nxjerr në pah se lumturia nuk është kaq e lehtë për t’u përkufizuar. Siç thoshte Shën Augustini për kohën:
Nëse askush nuk më pyet për të, unë e di çfarë është. Por nëse më pyesin, nuk di ta shpjegoj.
Dhe megjithatë, të gjithë kemi një ide të turbullt për të. Por a është ajo që ndjejmë vërtetë lumturi, apo vetëm një kënaqësi e përkohshme që maskon zbrazëtinë?
Në fakt, siç vëren studiuesi Robert Lustig, kënaqësia dhe lumturia janë dy përvoja të ndryshme biologjike, kënaqësia është:
Kjo ndjenjë më pëlqen. Dua më shumë.
Lumturia, në anën tjetër, është:
Kjo ndjenjë më pëlqen. Jam i/e kënaqur. Jam i/e plotësuar.
Lustig e ndan edhe neurokiminë: kënaqësia lidhet me dopaminën dhe “rush”-in, që i ngjan varësisë.
Lumturia e vërtetë mbështetet në serotoninë – hormonin e ekuilibrit dhe paqes.
Filozofët grekë e bënin këtë ndarje mijëra vite më parë. E quanin “eudaimonia” – lumturi e ndërtuar mbi kuptim, qëllim, virtyt dhe ndërlidhje me të tjerët.
“Hedonia”, përkundrazi, është ajo që kërkon vetëm kënaqësi të menjëhershme.
Në një studim të vitit 2013, njerëzit ndiheshin po aq të “lumtur” nga të dyja format, por analiza e gjakut tregoi se vetëm eudaimonia aktivizonte gjene mbrojtëse kundër inflamacionit, ndërsa hedonia kishte efekte të kundërta.
Psikologu Tim Kasser thekson se përkushtimi ndaj qëllimeve materialiste çon në më pak lumturi dhe më shumë ankth, depresion dhe varësi. Ndjekja e “ëndrrës amerikane” shpesh përfundon në zhgënjim.
Edhe psikologë si Daniel Siegel theksojnë se nuk përdorin fjalën “lumturi” pa e sqaruar: për ta, ajo nënkupton “jetesë me kuptim, lidhje, ekuilibër emocional dhe një zemër plot mirënjohje, gëzim e lojë.”
Sociologu Erich Fromm shkruante:
Ka diçka të gabuar në përkufizimin që i bëjmë lumturisë si një gjendje pa trishtim. Një njeri i gjallë dhe i ndjeshëm nuk mund të mos jetë i trishtuar ndonjëherë.
Në një botë ku padrejtësitë, humbjet dhe dhimbjet janë të pashmangshme, a mund të flasim vërtet për lumturi si një përjashtim nga vuajtja? Apo është pikërisht përballja me to që na jep një ndjenjë të thellë përmbushjeje?
Në fund, siç sugjeron edhe vetë fjala “happiness” në anglisht – e cila vjen nga “hap” (rastësi) – lumturia është një ndjesi që vjen e shkon.
Por kuptimi, lidhja dhe virtyti, siç thoshin të lashtët, janë më të qëndrueshme.
Dhe ndoshta, është koha të pyesim veten: A jemi duke ndjekur lumturinë e vërtetë, apo thjesht një hije të saj?
