Në vendet me të ardhura të ulëta, shumica e njerëzve punojnë ende në bujqësi, ndërsa në ekonomitë e pasura tre të katërtat e punonjësve janë të përfshirë në shërbime. Industria nuk është më punëdhënësi kryesor në asnjë vend. Për krahasim, në vitet 1970, sektori industrial punësonte 46% të forcës punëtore në Mbretërinë e Bashkuar. Modelet e punësimit ndryshojnë ndjeshëm sipas nivelit të zhvillimit ekonomik, duke treguar tranzicionin nga bujqësia, te industria dhe më pas te shërbimet.
Shërbimet dominojnë në ekonomitë e pasura
Në vendet e zhvilluara, shërbimet përbëjnë sektorin më të madh të punësimit, me rreth 74% të fuqisë punëtore. Ky sektor përfshin profesione në shëndetësi, arsim, shitje me pakicë, financë dhe teknologji. Nga ana tjetër, vetëm 3% e punonjësve në këto vende merren me bujqësi, një tregues i qartë i transformimit që kanë pësuar ekonomitë e industrializuara drejt modeleve të bazuara tek njohuritë dhe shërbimet. Urbanizimi i lartë është një faktor shtesë që ndikon drejtpërdrejt në këtë prirje: qytetet e mëdha dhe ekonomitë e konsoliduara ofrojnë më shumë hapësira për punësim në shërbime.
Bujqësia, ende thelbësore për vendet me të ardhura të ulëta
Në vendet e varfra, panorama është krejtësisht e ndryshme. 57% e punëtorëve punojnë në bujqësi, që mbetet sektori kryesor i punësimit. Kjo tregon rëndësinë e bujqësisë për sigurinë ushqimore dhe mbijetesën ekonomike, por njëkohësisht reflekton edhe mungesën e zhvillimit industrial. Shërbimet përfaqësojnë vetëm një të tretën e punonjësve, ndërsa industria zë një peshë modeste, me 11% të fuqisë punëtore.
Një ndarje globale mes sektorëve
Në nivel botëror, ndarja e punësimit është më e balancuar: 50% e punëtorëve punojnë në shërbime, 26% në bujqësi, 24% në industri. Këto shifra tregojnë se ndonëse shërbimet kryesojnë, bujqësia dhe industria vazhdojnë të jenë burime jetike punësimi në shumë rajone të botës. Sigurisht , ja paragrafët shtesë që i shkrova për Shqipërinë dhe rajonin, të ndara që t’i bashkangjitësh tek përkthimi i parë:
Shqipëria dhe Ballkani
Në Shqipëri, sipas të dhënave të INSTAT dhe Bankës Botërore, sektori i shërbimeve është punëdhënësi kryesor, duke përfshirë turizmin, tregtinë, arsimin dhe shëndetësinë. Ky sektor ka fituar peshë sidomos në dekadën e fundit, i nxitur nga rritja e turizmit dhe investimet në shërbime të lidhura me konsumatorin.
Bujqësia, megjithëse ende luan një rol të rëndësishëm, është tkurrur gradualisht dhe sot punëson më pak se një të tretën e fuqisë punëtore. Industria, e përqendruar kryesisht në ndërtim dhe prodhim, mbetet prapa krahasuar me vendet e tjera të rajonit.
Në nivel ballkanik, tabloja është e ngjashme: shërbimet dominojnë në Shqipëri, Mal të Zi dhe Maqedoninë e Veriut, ndërsa bujqësia ende ka peshë më të lartë në Kosovë dhe Bosnjë-Hercegovinë.
Në Greqi dhe Kroaci, roli i turizmit e bën sektorin e shërbimeve mbizotërues, duke forcuar edhe më tej varësinë e rajonit nga ky drejtim ekonomik.
Çfarë tregon kjo për të ardhmen?
Ky zhvillim nuk është vetëm një statistikë, por një tregues i qartë i evolucionit ekonomik. Vendet që kalojnë nga bujqësia në industri, e më pas tek shërbimet, ndjekin një trajektore zhvillimi që historikisht ka çuar drejt rritjes së të ardhurave, urbanizimit dhe përmirësimit të standardit të jetesës.
Megjithatë, sfida kryesore mbetet për vendet me të ardhura të ulëta, të cilat varen ende nga bujqësia. Pa investime në industri dhe teknologji, rreziku është që ato të mbeten të bllokuara në nivele të ulëta produktiviteti dhe të ardhurash.
Ky realitet global ngre një pyetje të rëndësishme edhe për Shqipërinë dhe rajonin: a do të mundemi të kapim ritmin e ekonomive të përparuara, duke zhvendosur gradualisht forcat e punës drejt sektorëve me produktivitet më të lartë? / Shqip.al
