Çfarë ndodh në mendjen e një njeriu që nuk ndjen empati? Si është të jetosh pa ndjerë dhimbjen, frikën apo emocionet e të tjerëve?
Sipas Abigail Marsh, kjo është një nga karakteristikat kryesore të psikopatisë: mungesa e thellë e empatisë dhe e ndjeshmërisë emocionale ndaj njerëzve të tjerë.
Marsh shpjegon se termi “psikopat” është një term shkencor dhe klinik, ndërsa “sociopat” përdoret shpesh në media, por nuk ka një përkufizim zyrtar në psikologji apo psikiatri. Në botën shkencore përdoret kryesisht fjala “psikopati”, sepse ajo ka një kuptim të qartë dhe të studiuar prej dekadash.
Në thelb, psikopatia nuk ka të bëjë vetëm me kriminalitetin apo dhunën. Ajo lidhet me mënyrën se si një person e përjeton botën emocionalisht. Njerëzit me psikopati mund të duken normalë, simpatikë, inteligjentë dhe shumë bindës, por shpesh nuk arrijnë të krijojnë lidhje të thella emocionale me të tjerët.
Sipas Marsh, ata mund të kuptojnë logjikisht se dikush po vuan, por nuk e ndjejnë emocionalisht atë vuajtje. Pikërisht kjo mungesë empatie i bën më të prirur për manipulim, mashtrim apo shfrytëzim të njerëzve pa ndjerë faj apo pendesë.
Ajo tregon se shumë psikopatë gënjejnë lehtësisht, tradhtojnë, manipulojnë dhe përdorin emocionet e të tjerëve për interes personal. Disa madje mësojnë të imitojnë emocione që nuk i ndjejnë realisht, vetëm për t’u dukur të penduar apo të ndjeshëm.
Një nga konceptet më të njohura mbi psikopatinë është ai i “The Mask of Sanity”, “Maska e Normalitetit”, ide e zhvilluar nga psikiatri Hervey Cleckley. Kjo do të thotë se një person me psikopati mund të duket krejtësisht normal në sipërfaqe: i sjellshëm, karizmatik, madje simpatik. Por pas kësaj maske mund të fshihet mungesa e frikës, dashurisë, pendesës dhe dhembshurisë për të tjerët.
Media shpesh e lidh psikopatinë vetëm me vrasës serialë, por Marsh thotë se kjo është një ide e gabuar. Jo çdo psikopat është i dhunshëm dhe shumica nuk bëhen kriminelë ekstremë. Megjithatë, njerëzit me nivele të larta psikopatie kanë më shumë gjasa të shfaqin sjellje manipuluese, agresive apo shfrytëzuese.
Ajo përmend rastin e vrasësit serial Gary Ridgway si një shembull ekstrem të mungesës së empatisë. Sipas saj, mënyra se si ai fliste për viktimat tregonte qartë se nuk ndjente asnjë vlerë për jetën apo vuajtjen e tyre.
Një tjetër mit që Marsh rrëzon është ideja se psikopatët “lindin të këqij”. Sot dihet se psikopatia formohet nga kombinimi i faktorëve gjenetikë dhe përvojave të jetës. Nuk është vetëm rezultat i traumës apo vetëm i trashëgimisë biologjike.
Po ashtu, psikopatia nuk është ekskluzivisht mashkullore. Edhe gratë mund të jenë psikopate, por agresioni tek ato shpesh shfaqet në forma më emocionale dhe manipuluese sesa fizike.
Marsh thotë se psikopatia nuk është e pashërueshme. Edhe pse trajtimi është i vështirë, terapi të ndryshme dhe disa medikamente mund të ndihmojnë njerëzit me këtë çrregullim të kontrollojnë impulsivitetin, agresionin dhe mënyrën si sillen me të tjerët.
Në fund, ajo thekson se është shumë e vështirë të dallosh një person pa empati nga një bisedë e shkurtër. Shenjat shihen më shumë tek sjelljet e përsëritura: manipulimi, mungesa e fajit, gënjeshtrat e vazhdueshme, përdorimi i të tjerëve për përfitim personal dhe indiferenca ndaj dhimbjes që u shkaktojnë njerëzve përreth.
