Shtatzënia mund të parandalohet duke marrë një pilulë kontraceptive emergjente deri në 120 orë (5 ditë) pas një marrëdhënieje seksuale vaginale pa mbrojtje.
Ekzistojnë dy forma kryesore të kontracepsionit emergjent:
- pilulat që merren nga goja (disa pa recetë, të tjera me recetë);
- spiralja intrauterine (IUD), e cila vendoset nga një profesionist i kujdesit shëndetësor.
Edhe pse dihet se pesha trupore ose indeksi i masës trupore (BMI) mund të ndikojnë në efektivitetin e pilulave emergjente, studimet nuk kanë përcaktuar ende një kufi të saktë. Për këtë arsye, mjekët nuk mund të thonë me siguri se në çfarë peshe këto pilula bëhen më pak efektive. Ndërkohë, spiralja me bakër konsiderohet metoda më efektive e kontracepsionit emergjent, pavarësisht peshës trupore. Nëse është e mundur, konsultohuni me një mjek për të zgjedhur metodën më të përshtatshme.
Ella (ulipristal acetat)
Sipas specialistëve, Ella është pilula më efektive emergjente që mund të merret deri në 120 orë (5 ditë) pas marrëdhënies seksuale. Ajo përmban ulipristal acetat, një substancë jo hormonale që bllokon hormonin progesteron dhe vonon ovulacionin deri në pesë ditë. Kjo u jep kohë spermatozoidëve të humbasin aftësinë për të fekonduar përpara se të lirohet veza. Përveç kësaj, ulipristali hollon shtresën e brendshme të mitrës, duke e bërë më të vështirë implantimin edhe nëse fekondimi ka ndodhur.
Sa efektive është?
Sipas Planned Parenthood, Ella është më efektive tek personat me BMI deri në 30. Efektiviteti mund të ulet tek personat me BMI 35 ose më të lartë. Gjithashtu, ajo është zakonisht më efektive se pilulat me levonorgestrel kur merren 3 deri në 5 ditë pas marrëdhënies seksuale. Ella merret vetëm me recetë mjekësore.
Plan B dhe pilulat me levonorgestrel
Plan B është pilula emergjente më e njohur dhe përmban levonorgestrel, një hormon sintetik i ngjashëm me progesteronin. Ai ndihmon në vonimin e ovulacionit, duke ulur mundësinë e fekondimit.
Sa efektive janë?
Kur merren brenda 72 orëve (3 ditëve) pas marrëdhënies seksuale pa mbrojtje, këto pilula janë rreth 89% efektive. Ato mund të funksionojnë edhe deri në 120 orë (5 ditë), por efektiviteti i tyre bie ndjeshëm me kalimin e kohës. Sipas Planned Parenthood, ato janë më efektive tek personat me BMI deri në 24, ndërsa mund të jenë më pak efektive tek personat me BMI 25 ose më të lartë. Këto pilula mund të blihen pa recetë në shumicën e farmacive.
Përdorimi i pilulave kontraceptive të zakonshme si kontracepsion emergjent
Në disa raste, pilulat e zakonshme kontraceptive mund të përdoren si kontracepsion emergjent duke marrë një dozë më të lartë. Kjo njihet si metoda Yuzpe.
Metoda përfshin:
- dozën e parë brenda 72 orëve pas marrëdhënies seksuale;
- dozën e dytë 12 orë më vonë.
Kjo metodë funksionon vetëm me pilulat që përmbajnë estrogjen dhe progesteron, jo me ato vetëm me progesteron.
A është efektive?
Specialistët nuk e rekomandojnë si zgjedhjen e parë. Efektiviteti varion nga 56% deri në 86%, në varësi të kohës kur merret, dhe shoqërohet me më shumë efekte anësore si të përzierat dhe të vjellat. Metoda Yuzpe ndonjëherë quhet “pilula e bërë në shtëpi”, por ajo kërkon përdorimin e pilulave kontraceptive sipas një skeme të caktuar dhe është më pak efektive se opsionet e tjera.
Çfarë ndodh nëse kanë kaluar më shumë se 120 orë?
Opsioni më i mirë është spiralja me bakër (IUD). Në SHBA, ajo është e miratuar si kontracepsion emergjent deri në 5 ditë pas marrëdhënies seksuale. Në Kanada përdoret deri në 7 ditë, ndërsa disa studime sugjerojnë se mund të jetë efektive edhe deri në 14 ditë, megjithëse nevojiten më shumë kërkime.
Pilula apo spiralja?
Specialistët konsiderojnë spiralen me bakër si metodën më efektive të kontracepsionit emergjent. Ajo krijon një mjedis toksik për spermatozoidët, duke penguar fekondimin. Po studiohet gjithashtu edhe përdorimi i spirales hormonale si kontracepsion emergjent, por aktualisht nuk ka prova të mjaftueshme për ta rekomanduar në të njëjtën mënyrë.
