Salmonella është një grup bakteresh që shkaktojnë salmonelozën, një infeksion që transmetohet kryesisht përmes ushqimit të kontaminuar. Çdo vit, ajo prek mbi 1.3 milionë njerëz në Shtetet e Bashkuara, duke shkaktuar mijëra shtrime në spital dhe qindra vdekje.
Infeksioni zakonisht shkakton:
- diarre;
- dhimbje barku;
- temperaturë.
Shumica e njerëzve shërohen brenda pak ditësh pa trajtim të veçantë, por tek disa persona infeksioni mund të bëhet serioz dhe të kërkojë trajtim në spital.
Llojet e Salmonellës
Janë identifikuar mbi 2.500 lloje të Salmonellës. Dy speciet kryesore janë:
- Salmonella bongori
- Salmonella enterica
Disa lloje janë më të zakonshme tek kafshë të caktuara:
- Salmonella Dublin lidhet kryesisht me gjedhët.
- Salmonella Choleraesuis gjendet më shpesh tek derrat.
- Salmonella Enteritidis dhe Typhimurium janë format që transmetohen më shpesh nga kafshët te njerëzit.
Simptomat
Shenjat e para zakonisht shfaqen 6–72 orë pas konsumimit të ushqimit ose ujit të kontaminuar. Simptomat më të zakonshme janë:
- diarre;
- dhimbje dhe ngërçe barku;
- temperaturë mbi 38°C.
Mund të shfaqen edhe:
- të përziera;
- të vjella;
- dhimbje koke;
- dhimbje muskujsh;
- lodhje;
- marramendje gjatë ngritjes në këmbë;
- humbje oreksi.
Në shumicën e rasteve simptomat zgjasin 4–7 ditë.
Komplikimet
Në raste më të rënda mund të ndodhin:
- dehidrim, si pasojë e diarresë dhe të vjellave;
- bakteremi, kur bakteret kalojnë në qarkullimin e gjakut.
Rreziku për komplikime është më i madh tek:
- foshnjat;
- të moshuarit;
- personat me sistem imunitar të dobësuar.
Si transmetohet Salmonella?
Burimi më i zakonshëm është konsumimi i ushqimit ose ujit të kontaminuar. Ushqimet që mund të përmbajnë Salmonellë përfshijnë:
- mish pule i pagatuar mirë;
- vezë;
- mish viçi dhe derri;
- qumësht dhe produkte të papasterizuara;
- lakra të mbira (sprouts);
- sallata;
- fruta dhe perime.
Në vitet e fundit, shpërthime të infeksionit janë lidhur edhe me:
gjalpin e kikirikut;
miellin;
ushqimet e ngrira;
sallamet.
Infeksioni mund të transmetohet edhe:
- nga personi te personi;
- nga kafshët shtëpiake;
- gjatë vizitave në ferma apo kopshte zoologjike.
Kush është më i rrezikuar?
Rrezik më të lartë kanë:
- fëmijët nën 5 vjeç;
- personat mbi 65 vjeç;
- njerëzit me sistem imunitar të dobësuar (p.sh. HIV ose pacientët që marrin kimioterapi);
- personat me diabet ose sëmundje inflamatore të zorrëve;
- ata që përdorin barna që ulin aciditetin e stomakut.
Gjithashtu, rreziku rritet në zona me higjienë dhe kushte sanitare të dobëta.
Pse Salmonella është më e zakonshme gjatë verës?
Temperaturat e larta favorizojnë shumimin e baktereve në ushqime.
Prandaj rekomandohet që ushqimet që prishen shpejt:
- të futen në frigorifer brenda 2 orëve;
- ose brenda 1 ore nëse temperatura e ambientit është mbi 32°C.Si diagnostikohet?
Diagnoza vendoset zakonisht përmes analizës së feçeve.
Nëse dyshohet se infeksioni është përhapur në pjesë të tjera të trupit, mund të bëhen analiza të:
- gjakut;
- urinës;
- bilës;
- lëngut cerebrospinal;
- palcës së kockës.
Si trajtohet?
Shumica e rasteve kalojnë vetë pa antibiotikë.
Trajtimi zakonisht përfshin:
- marrje të bollshme të lëngjeve;
- serum në rast dehidrimi të rëndë;
- barna kundër diarresë (kur rekomandohen nga mjeku);
- ilaçe kundër temperaturës dhe dhimbjes;
- pushim.
Kur nevojiten antibiotikët?
Antibiotikët përdoren vetëm në rastet e rënda ose tek personat me rrezik të lartë për komplikime.
Mjeku mund të përshkruajë barna si:
- Ceftriakson;
- Azitromicinë;
- Ciprofloksacinë.
- Antibiotikët nuk duhet të merren pa rekomandimin e mjekut.
Si mund ta parandaloni?
Për të ulur rrezikun e infeksionit:
- Lani duart me ujë dhe sapun para dhe pas përgatitjes së ushqimit.
- Gatuani mirë mishin, sidomos pulën.
- Shmangni konsumimin e qumështit të papasterizuar.
- Mbani të ndara ushqimet e pagatuara nga ato të gatshme.
- Pastroni mirë sipërfaqet dhe enët e kuzhinës.
- Vendosni ushqimet që prishen shpejt në frigorifer.
- Lani duart pas përdorimit të tualetit ose ndërrimit të pelenave.
- Nëse keni diarre nga Salmonella, mos përgatisni ushqim për të tjerët.
- Lani duart pasi prekni kafshët ose enët e tyre të ushqimit.
Komplikime të mundshme
Në raste të rralla, Salmonella mund të shkaktojë:
Bakteremi, kur bakteret hyjnë në gjak dhe mund të çojnë në sepsë.
Ethet tifoide, një infeksion serioz i shkaktuar nga Salmonella Typhi, që shoqërohet me temperaturë të lartë, dhimbje barku dhe diarre.
Artrit reaktiv, i cili mund të shfaqet disa javë pas infeksionit dhe shkakton dhimbje e ënjtje të kyçeve.
