Një studim i fundit ngriti një pyetje intriguese: a mund të ndihmojë orientimi në hapësirë në mbrojtjen nga sëmundja e Alzheimerit? Sipas studimit, shoferët e taksive dhe ambulancave mund të kenë një mbrojtje më të madhe kundër demencës. Studiues nga Universiteti i Harvardit analizuan historikun e punës dhe shkaqet e vdekjes së miliona amerikanëve. Pas krahasimit të rreth 400 profesioneve, ata zbuluan se shoferët e taksive dhe ambulancave kishin probabilitetin më të ulët për të vdekur nga sëmundja e Alzheimerit. Teoria është se aftësia për të gjetur vazhdimisht rrugën mund të ndihmojë në ruajtjen e shëndetit të trurit. Për shembull, shoferët e autobusëve nuk duket se përfitojnë të njëjtën mbrojtje, ndoshta sepse ata zakonisht ndjekin të njëjtat itinerare çdo ditë.
Gjetjet tona sugjerojnë mundësinë që detyrat e shpeshta të orientimit dhe përpunimit hapësinor, si ato që kryejnë shoferët e taksive dhe ambulancave, mund të lidhen me një mbrojtje ndaj sëmundjes së Alzheimerit, shkruajnë autorët.
Ky është një zbulim i rëndësishëm, pasi demenca është një nga shkaqet kryesore të vdekjes. Midis viteve 2012 dhe 2021, asnjë sëmundje nuk shkaktoi më shumë vdekje në Mbretërinë e Bashkuar sesa demenca. Sipas Alzheimer’s Research UK, vetëm në vitin 2023, rreth 75,000 britanikë humbën jetën nga kjo sëmundje. Ndërsa mjekësia po përmirësohet në trajtimin e kancerit, sëmundjeve të zemrës dhe sëmundjeve të tjera kronike, njerëzit jetojnë më gjatë, por kjo rrit edhe rrezikun për demencë. Kjo ngre pyetjen: A duhet të heqim dorë nga aplikacionet GPS dhe të mësojmë të orientohemi vetë?
Çfarë thonë studimet e mëparshme?
Ky nuk është studimi i vetëm që lidh orientimin me shëndetin e trurit. Studime të mëparshme kanë treguar se trajnimi për t’u bërë shofer taksie në Londër ndryshon strukturën e trurit. Shoferët londinezë duhet të kalojnë një provim shumë të vështirë të quajtur “The Knowledge”, ku duhet të njohin me mijëra rrugë të qytetit. Studiuesit në University College London (UCL) zbuluan se gjatë përgatitjes për këtë provim, hipokampusi i tyre zmadhohet, njësoj si një muskul që forcohet nga ushtrimet.
Hipokampusi është zona e trurit që ka rol kyç në:
- orientimin;
- përpunimin hapësinor;
- kujtesën.
Është gjithashtu pjesa e parë e trurit që fillon të tkurret gjatë zhvillimit të sëmundjes së Alzheimerit. Profesori i neuroshkencës njohëse Hugo Spiers, drejtues i projektit Taxi Brains në UCL, shpjegon:
Ka prova që orientimi në hapësirë dhe aftësia për të gjetur rrugën janë ndër funksionet e para që fillojnë të dobësohen. Madje kjo mund të ndodhë edhe përpara humbjes së kujtesës.
Nëse orientimi i vazhdueshëm rrit madhësinë e hipokampusit, ai mund të krijojë një rezervë fizike dhe njohëse që ndihmon trurin të përballojë më mirë sëmundjen.
Spiers shton:
Ne e dimë se njerëzit me nivel më të lartë arsimimi kanë një rezervë më të madhe njohëse. Arsimi, të menduarit aktiv dhe punët që kërkojnë aftësi që preken nga Alzheimeri duket se janë të dobishme.
Ka edhe një paralajmërim
Studimi i Harvardit ka edhe një kufizim. Megjithëse shoferët e taksive dhe ambulancave kishin më pak gjasa të vdisnin nga Alzheimeri, ata kishin më shumë gjasa të vdisnin në moshë më të re. Kjo është e rëndësishme sepse Alzheimeri shfaqet kryesisht në moshë të shtyrë. Nëse këta persona nuk jetojnë aq gjatë, kjo mund të ndikojë në rezultatet.
Spiers shpjegon:
Ky studim nuk është një reklamë për t’u bërë shofer taksie fatkeqësisht ata vdesin më herët. Megjithatë, studiuesit e korrigjuan analizën duke marrë parasysh moshën dhe përsëri gjetën një efekt domethënës.
Një tjetër faktor është se studimi përdori të dhëna historike. Shumë prej shoferëve të analizuar ka të ngjarë të mos kenë përdorur GPS, ndryshe nga shumica e shoferëve sot.
Sipas Spiers:
Ky është një kontekst interesant, sepse rezultatet mund të ndryshojnë me kalimin e kohës dhe me ndryshimin e mënyrës si njerëzit lëvizin.
Si mund ta mbajmë trurin në formë?
Profesori beson se të gjithë mund të përmirësojmë aftësinë e orientimit.
Nëse do të përmbledhja provat shkencore të viteve të fundit, një nga gjërat më të mira që mund të bëni për trurin është të ecni ose të vraponi në natyrë. Shkoni në një pyll, nëse është e mundur, dhe përpiquni të humbni pak rrugën. Mos u mbështetni te GPS-i; gjeni vetë rrugën.
Ai thekson se kjo sjell disa përfitime njëkohësisht:
- stërvit orientimin hapësinor;
- rrit aktivitetin fizik;
- ju lidh me natyrën;
- përmirëson shëndetin gjatë plakjes.
Nëse ecni me miq, përfitimet janë edhe më të mëdha, pasi lidhjet shoqërore njihen gjithashtu si një faktor mbrojtës kundër Alzheimerit.
