E vogël por e përsosur, Firence është një qytet që duket sikur ka mbetur në kohë, në kuptimin më të mirë të fjalës. Firence nuk ka të bëjë vetëm me atraksionet e mëdha, por ka të bëjë me zbulimin e afreskeve të Rilindjes në vende të panjohura, me shijimin e një kapuçinoje në mëngjes dhe me shëtitjet e mbrëmjes përgjatë lumit Arno. Janë pikërisht baret e thjeshta për aperitiv, muzeumet më pak të njohura dhe restorantet tradicionale italiane, zakonisht të vogla dhe familjare, ku shërbehet ushqim vendas i bërë në shtëpi (shpesh me receta të vjetra, të trashëguara brez pas brezi). Ato janë më të thjeshta dhe më të lira se restorantet luksoze, por shpesh kanë ushqim më autentik e më të shijshëm.
Çfarë nuk duhet të humbisni në Firence?
Mos u merakosni për të parë çdo vepër arti të mundshme apo për të vizituar çdo kishë të qytetit. Mjafton të shkoni në Galerinë Uffizi për të parë kryeveprat e Rilindjes (Michelangelo, Da Vinci dhe Botticelli janë ndër “yjet” e padiskutueshëm), të hidhni një sy brenda në Katedralen e Firences (Duomo) për të vlerësuar madhështinë arkitekturore dhe të ngjiteni shkurt përpjetë drejt Piazzale Michelangelo për një pamje magjepsëse të qytetit në perëndim. Më poshtë do të keni një listë me 23 vendet më të bukura për t’u parë dhe përjetuar në këtë qytet të veçantë.
1. Katedralja Santa Maria del Fiore (Duomo)
Një vend që duhet ta vizitoni në Firence (dhe për të qenë të sinqertë, nuk duhet ta humbni). Katedralja e Shën Mërisë– ose më thjeshtë, Duomo është zemra e vërtetë e qytetit.
Pse duhet të shkoni? Duomo u ndërtua në shekullin XV dhe ishte kisha më e madhe në botë në atë kohë (sot është e treta më e madhe në Europë). Nëse ndiheni gati për të përballuar 463 shkallët, ngjitja në kupolë ia vlen çdo hap, është pika më e lartë në Firence. Dhe po ju themi me siguri: pamja që shfaqet mbi ndërtesat e qytetit dhe çatitë është mahnitëse. Mos u përpiqni ta vizitoni Duomo-n përnjëherë. Bileta ju jep akses për tre ditë, që do të thotë se mund të shijoni pa nxitim mrekullitë brenda katedrales dhe kupolës, të ngjiteni në majë të kambanores me shkallët e saj të drunjta dhe të zbrisni nëntokë për të parë kishën antike që fshihet poshtë saj.
2. Galeritë Uffizi
Galeria më e famshme në Firence (dhe ka arsye të forta për këtë).
Pse duhet të shkoni? Nëse jeni një adhurues i hapur i artit të Rilindjes ose jo, Uffizi do t’ju bëjë ta dashuroni atë më shumë sesa keni menduar ndonjëherë. Galeritë “strehojnë” vepra fantastike nga Botticelli, përfshirë Lindjen e Venusit. Ka orë të tëra art të bukur për të zbuluar, por arkitektura e ndërtesës është po aq e çmuar, e projektuar nga artisti italian Giorgio Vasari. Shkoni sa më herët që të mundeni, përpara se vendi të mbushet plot me njerëz, për një pamje më të mirë. Uffizi mund të jetë pak i mbingarkuar, por kati i sipërm ka shumicën e kryeveprave, prandaj filloni që aty.”
3. Palazzo Vecchio
Ndërtesa e famshme në Piazza Signoria, që është Bashkia e Firences.
Pse duhet të shkoni? “Pallati i vjetër” – emër që e mori pasi u ndërtua “pallati i ri”, Palazzo Pitti, në anën tjetër të lumit është mbushur me vepra të mrekullueshme arti dhe dhoma plot afreske. Në këtë muze mund të shihni “Maska e vdekjes” së Dante Alighierit dhe madje mund të bëni një tur që ju çon përmes kalimeve të fshehta të ndërtuara brenda pallatit. Sigurohuni të ngjiteni në kullë gjatë vizitës suaj. Gjatë ngjitjes do të mund të shihni qelitë e burgut ku u mbajt Savonarola i famshëm para se të ekzekutohej në sheshin përpara ndërtesës. Nëse keni pak kohë, një shikim të shpejtë në katin e parë do t’ju japë një ide të këtij atriumi të përsosur në përmasa, ku kolonat madhështore janë të gravuara me simbolikën e familjes Medici dhe çdo pëllëmbë muri është e zbukuruar me afreske.
4. Galleria dell’Accademia
Vendi ku qëndron vepra e famshme e Michelangelo-s, një nga më të njohurat në botë.
Pse duhet të shkoni? Pavarësisht se ka më shumë vepra historike arti në “Galleria dell’Accademia” sesa mund të gjeni në shumicën e qyteteve, ky muze është krijuar posaçërisht për të ekspozuar David-in. Edhe nëse nuk jeni një person që adhuron artin, do të dëshironi të shikoni burrin që Michelangelo e skaliti nga një copë mermeri e vetme më shumë se 500 vjet më parë dhe që është detajuar deri në venat e krahut të tij. Është një nga atraksionet më të rëndësishme që nuk duhet të humbni në Firence, edhe nëse duhet të prisni pak në radhë; sigurisht që do të vlejë selfie-ja me njeriun, David-in, vetë.
5. Vasari Passage
Një korridor sekret i shekullit të 16-të që fillon nga Galeritë Uffizi, kalon mbi urën Ponte Vecchio dhe vijon përmes qytetit, deri tek Kopshtet Boboli.
Pse duhet të shkoni? Pas një projekti restaurimi që zgjati tetë vjet, Vasari Passage u rihap më në fund në Dhjetor të vitit 2024. Tani mund të eksploroni këtë rrugë të fshehtë arratisjeje nëpër qendrën historike të Firences, me porta që shikojnë poshtë mbi urën e mbushur të Ponte Vecchio, mbi lumin Arno dhe deri në Kishën e Santa Felicita. Duka Cosimo I de’ Medici e kishte urdhëruar Giorgio Vasari-n të ndihmonte në ndërtimin e këtij kalimi sekret në vitin 1565, për të frenuar frikën e tij të vazhdueshme për një kryengritje nga populli i Firences. Bileta mund të blihet si një opsion shtesë për Galeritë Uffizi, me një orar të caktuar për të shmangur mbingarkesën e mundshme.
6. Lumi Arno
Lumi më i njohur në Itali pas Tiberit.
Pse duhet të shkoni? Kur një tur mbi ujë duket më freskues sesa të piqesh nën diellin e Firences, Toscana SUP ofron mundësinë për të provuar ‘paddleboarding’ në një nga lumenjtë më të famshëm të botës. Do të mund të kaloni nën urën e famshme Ponte Vecchio dhe të shihni qytetin nga uji, pa ndërhyrjen e turmave apo nxehtësisë së verës. Nëse u lodhët nga muzeumet, provoni këtë për një ndryshim.
7. Cappelle Medicee
Cappelle të ndërtuara nga familja e famshme fiorentine që ofrojnë gjithçka që nuk do të gjeni brenda Duomo-s.
Pse duhet të shkoni? Pasi Duomo-ja merr gjithë vëmendjen e qytetit, kupola e dytë më e madhe e Firences shpesh kalon pa u vënë re, një tragjedi e vërtetë. Nga dyshemeja deri në tavani, Cappelle Medicee janë një bukuri, të mbuluara me mermer dhe gurë të shndritshëm. Nëse mund të heqësh sytë nga afresket mahnitëse, bëj një vizitë në atë më të vogël për të parë disa nga statujat më të bukura të gdhendura nga askush tjetër veçse Michelangelo. Pjesa më e mirë? Mund të keni këtë vend krejt për vete (nuk është zakonisht në listat e dhjetë më të mirave).
8. Mercato Centrale (tregu ushqimor)
Dy katet e parajsës për adhuruesit e ushqimit.
Pse duhet të shkoni? Shmangni vendet e ushqimit të shpejtë që po dalin gjithandej në qendër të qytetit dhe në vend të kësaj drejtohuni në Mercato Centrale, një treg i shekullit të 19-të. Këtu, do të gjeni tregtarë që shesin verë, fruta, mish, peshk, djathë, vaj dhe erëza në katin e parë, i cili frekuentohet po aq nga vendasit sa dhe turistët. Salla e ushqimit në katin e dytë është një vend i shkëlqyer për grupe që kurrë nuk bien dakord se çfarë të hanë. Prisni të shijoni pasta të freskëta, mishin fiorentin ose hamburger vegjetarian, pizza, dumplings, peshk të skuqur, mish të ftohtë dhe akullore.
9. Piazzale Michelangelo
Një nga vendet e pakta ku mund të shijoni një panoramë të plotë të Firences me një pamje mahnitëse.
Pse duhet të shkoni? Në Piazzale Michelangelo do të gjeni karroca plot me suvenirë dhe një mori artistësh në rrugë, por jeni këtu për pamjen spektakolare dhe të pa krahasueshme. Shikoni përtej murit të shkatërruar të qytetit në jug, pastaj drejt Duomo-s, Kullës Arnolfo të Palazzo Vecchio dhe Galerive Uffizi, të gjitha janë në një pamje. Gjatë perëndimit ka gjithmonë një energji të jashtëzakonshme kur grupe njerëzish mblidhen për të parë përfundimin e ditës nga kjo lartësi madhështore. Të shikosh përtej detit të çative është një përvojë që nuk mund ta harrosh.
10. Wine windows (Dritaret e verës)
Të datuara që nga shekulli i 15-të, këto dritare të vogla të shpërndara nëpër qytet dikur përdorej nga familjet e pasura fiorentine për të shitur verë. Tani, disa prej tyre shërbejnë përsëri akullore, spritz dhe verë.
Pse duhet të shkoni? Firence ka më shumë se 150 dritare vere të gdhendura në ndërtesat e saj të Rilindjes, shumë prej të cilave janë harruar për shekuj me radhë. Gjatë pandemisë, disa pronarë restorantesh dhe bareve të mençur panë ngjashmëri mes qëllimit të dritareve të verës – për të shërbyer verë pa shpërndarë mikrobe – dhe vendosën t’i kthejnë në përdorim. Shkoni në Babae në Via Santo Spirito për një gotë Chianti që do t’ju shërbehet përmes dritares, ose ndaloni në Vivoli, një nga dyqanet më të vjetra të akulloreve në Firence, për një akullore që shërbehet përmes hapësirës.
11. Caffé Gilli
Kafe dhe ëmbëlsira në një ambient historik dhe elegant.
Pse duhet të shkoni? Në një qytet ku disa gjëra nuk ndryshojnë kurrë, shumë biznese vazhdojnë të bëjnë gjërat ashtu siç ishin dikur. Një mënyrë e shkëlqyer për të përjetuar këtë është një ndalesë në Caffé Gilli, i cili është në funksion që nga viti 1733. I vendosur në këndin e Piazza Repubblica, mund të pini një espresso në banakun prej mermeri. Sigurohuni që të porositni dhe të paguani në regjistër së pari, pastaj drejtohuni në bar me faturën dhe kërkoni kafen tuaj nga baristi (un caffè për një espresso të rregullt, un macchiato për një espresso me pak qumësht). Nëse dëshironi shërbim në tavolinë, kjo do të ketë një tarifë shtesë; kujtoni se italianët zakonisht e pinë kafen shpejt, teksa qëndrojnë në bar.
12. Pasta making class (kurs përgatitjeje për pasta)
Përgatit pasta nga e para dhe më pas shijo aftësitë e tua të gatimit.
Pse duhet të shkoni? Përveçse do të bëheni njohës i artit në Firence, pse të mos përmirësoni edhe aftësitë tuaja në kuzhinë? Një kurs përgatitjeje pasta është një mënyrë argëtuese për të kaluar disa orë – dhe më pas do të hani gjithë çfarë keni gatuar. “Pasta Class Florence” drejtohet nga Michele Gualtieri, një kuzhinier energjik i lindur në Bolonja me eksperiencë në restorante me yje Michelin. Ai ndan sekretet e tij për brumin dhe ju mëson teknikat autentike për përgatitjen e pastave të freskëta, stileve të ndryshme dhe recetave, të gjitha në një kuzhinë grupi në zemër të Firences, shoqëruar me një gotë verë – ose dy – përreth tre orë. Michele gjithashtu organizon edhe klasa me përgatitje pastash të shoqëruara me degustim verërash të udhëhequr nga një somelier italian profesionist.
13. Kopshti Bardini
Ndërkohë që të gjithë drejtohen nga Kopshtet Boboli, pak veta i hedhin sytë drejt Bardini-t, vendi ku ndodhen shkallët më të bukura që mund të shihni nga lumi Arno.
Pse duhet të shkoni? Nëse po kërkoni hapësira të gjelbra, por doni t’i shmangni turmat, Firence ka më shumë kopshte për të eksploruar përveç Boboli-t që është zakonisht plot. Dikur një kopsht privat, sot mund të shëtisni nëpër shtigjet e Bardini-t, i cili ofron pamje të mrekullueshme të qytetit poshtë. Nëse jeni me fat dhe e vizitoni në prill, do të shihni lulëzimin e harkut mahnitës me lule ngjyrë vjollce. Edhe më mirë, në majë të shkallëve barok ndodhet një pamje e njëjtë mahnitëse mbi qytetin, ku mund të shijoni një gotë verë në një bar të vogël dhe të bukur. Bardini ka dy hyrje: një në lagjen San Niccolò, pak përtej urës Ponte alle Grazie, dhe tjetrën në rrugicën Costa San Giorgio.
14. Officina Profumo Farmaceutica di Santa Maria Novella
Një farmaci nga shekulli i gjashtëmbëdhjetë, themeluar nga murgjit dominikanë.
Pse duhet të shkoni? Përveçse ishte kryeqytet evropian i artit, arkitekturës, teorisë politike dhe mjeshtërisë, Firence e Rilindjes ishte gjithashtu e njohur në gjithë kontinentin për ekspertët e saj bimorë. Shumë vendas të moshuar ende preferojnë të shkojnë në erboristeria (dyqanet bimore) në vend të farmacive moderne për të trajtuar shqetësime të vogla shëndetësore. Këto vende tradicionale janë të mrekullueshme për t’u vizituar, edhe nëse nuk keni nevojë për ndonjë kurë. Më e famshmja është Officina Profumo-Farmaceutica di Santa Maria Novella, një vend i stolisur me afreske dhe llustra, histori në çdo cep që shet kremra të bukur, parfume dhe madje edhe produkte për kafshët tuaja shtëpiake.
15. Vivoli Gelato
Një nga dyqanet më të vjetra (dhe më të mira) të akullores në Firence.
Pse duhet të shkoni? A përmendëm që ndoshta Firence e shpiku akulloren në shekullin e gjashtëmbëdhjetë? Qoftë e vërtetë apo jo, sot qyteti është i mbushur me gelateri që “garojnë” për t’ju kënaqur, dhe në krye të listës është Vivoli. Ata filluan të prodhonin akullore në vitet 1930, kur akulli duhej të transportohej në blloqe nga malet Apenine. Sot ka frigoriferë, por shijet kanë mbetur po aq të pasura dhe të shijshme.
16. Dyqanet dhe tregjet e lëkurës
Vendi ideal për të gjetur produktet më të mira prej lëkure në Firence janë tregjet dhe dyqanet vendase.
Pse duhet të shkoni? Përveç artit, bankave dhe intrigave politike, Firence e Rilindjes ishte e famshme edhe për mjeshtërinë e saj në punimin e lëkurës. Kjo traditë vazhdon ende sot, që nga stendat e rrugës në zonën San Lorenzo, e deri te dyqanet luksoze. Nëse keni në plan të blini një rrip të ri apo një palë doreza, shkoni në Scuola del Cuoio (shkolla e lëkurës) pas kishës Santa Croce. Për xhaketa, provoni Massimo Leather, dhe për çanta dore, La Pelletteria Artigiana Viviani.
17. Piazza Santo Spirito
Një shesh plot tregje dhe vende për aperitivë, i vendosur në lagjen Oltrarno.
Pse duhet të shkoni? Firence ka shumë sheshe publike të mrekullueshme, por për shkak të turistëve, vetëm pak prej tyre të ofrojnë një shije të vërtetë të jetës kozmopolite të qytetit. Për këtë, kaloni lumin drejt Piazza Santo Spirito, një zonë më e qetë ku në mëngjes zhvillohen tregje rrugore, ndërsa në mbrëmje sheshi mbushet me bare dhe restorante të preferuara nga vendasit. Mund të futeni në kishë për pak qetësi, ose thjesht të uleni në shkallë dhe të shikoni njerëzit. Nëse doni pamjen më të bukur, porositni një pije në ballkonin e Hotel Palazzo Guadagni.
18. Procacci
Shampanjë, aperitiv në një nga baret më të vjetra të verës në Firence.
Pse duhet të shkoni? Nëse dëshironi një gotë Franciacorta nga një prej prodhuesve më të vjetër të verës në Firence, e shoqëruar me tartuf, atëherë Procacci është vendi i duhur për ju. Tartufi është një nga ushqimet më të çmuara të Toskanës, dhe në këtë sallon elegant të shekullit XIX, të vendosur në rrugën luksoze Via Tornabuoni, do të gjeni rafte plot me produkte tartufi për të marrë me vete. Gjithashtu, shërbehen ushqime të vogla të përgatitura me tartuf, si sanduiçe të holla të lyer me krem tartufi– shoqërimi perfekt për verën që do të zgjidhni nga menuja e pasur me verëra të kantinës Antinori.
19. Kodrat e Fiesole-s
Një copëz mahnitëse e jetës së fshatit toskane, lehtësisht e arritshme me autobus publik.
Pse duhet të shkoni? Bukuria e Firences është e padiskutueshme, por nëse doni të eksploroni përtej saj, në një ambient më të qetë kodrinor, drejtohuni nga Fiesole. Vetëm pak minuta në veri të qytetit me autobusin numër 7 ju çon në majë të këtij qyteti kodrinor, prej nga mund të shihni një pamje mahnitëse të luginës së Firences. Nga sheshi kryesor, mund të vizitoni teatrin romak, manastirin San Francesco (ku mund të eksploroni edhe dhomat e murgjve), ose të drejtoheni në anën më të egër të qytetit me shtigjet për ecje në Monte Ceceri, ku Leonardo da Vinci provoi për herë të parë makineritë e tij fluturuese.
20. Kopshti Iris
Kujdes: Ky kopsht aktualisht është i mbyllur përkohësisht.
Një kopsht botanik më pak i njohur në zemër të Firences që lulëzon për disa javë çdo pranverë me mbi 1500 lloje të ndryshme të lules iris.
Pse duhet të shkoni? Lulja iris – ose fleur-de-lis – ka qenë simboli i Firences që nga shekulli XIII, e gdhendur në çdo portofol prej lëkure, çelës mbajtës dhe fanellë të ekipit Fiorentina. Këto lule delikate në ngjyrë vjollcë lulëzojnë në mënyrë të përkryer në këtë qytet, dhe për një muaj në vit (zakonisht nga fundi i prillit deri në fund të majit) mund t’i shihni në gjithë shkëlqimin e tyre në këtë oaz të vogël të gjelbër. I fshehur në kodër afër Piazzale Michelangelo, mund të shëtisni nëpër kopsht pa asnjë pagesë.
21. Muzeu Stibbert
Një nga muzetë dhe koleksionet më unike të Firences, i fshehur në periferi të qytetit.
Pse duhet të shkoni? Pak veta e njohin Muzeun Stibbert për shkak të vendndodhjes së tij jashtë qendrës historike, por është një thesar më pak i njohur që meriton vëmendje. Pasi ishte një koleksion privat për vite me radhë, Frederick Stibbert ia dhuroi vilën, kopshtet dhe thesaret e tij qytetit, dhe tani mund të vizitosh shtëpinë e tij dhe të shohësh ekspozitat madhështore me armaturë nga Lindja e Mesme dhe Japonia, vepra arti në mure dhe mobilie luksoze – në një muze pothuajse pa turistë. Të qëndrosh në sallën e madhe me një ushtri të rikonstruktuar plotësisht, bashkë me kuajt në armaturë lufte, është një përvojë që të lë pa frymë. Por pjesa më e çmuar e të gjithë koleksionit është manteli që ka veshur Napoleoni gjatë kurorëzimit të tij.
22. Kisha e Shën Markut (St Mark’s English Church)
Një nga vendet më të mira për të dëgjuar muzikë dhe për të gjetur një komunitet që flet anglisht.
Pse duhet të shkoni? Kori i Kishës së Shën Markut, e cila ndodhet në një pjesë të një pallati të vjetër Medici, këndon Meshën Anglikane çdo të diel, dhe kisha gjithashtu organizon koncerte dhe shfaqje opere. Nëse qëndroni më shumë se disa ditë në Firence, kontrolloni nëse Kisha e Shën Markut ofron ngjarje interesante. Ata rregullisht organizojnë nënshkrime librash, biseda në tavolinë dhe ngjarje të tjera kulturore që bashkojnë komunitetin anglishtfolës të Firences.
23. Biblioteka Oblate
Një bibliotekë publike brenda asaj që dikur ishte një manastir.
Pse duhet të shkoni? Në Firence ka një numër të dukshëm kafenesh me pamje mbresëlënëse, por duke u ndodhur mes turmave të turistëve, me shitës që të kërkojnë çdo pesë minuta nëse ke nevojë për një çadër ose një shkop selfie, shpesh humbet diçka nga shkëlqimi i të gjitha këtyre. Nëse dëshiron të shijosh një pamje të bukur të Duomos teksa pi kafenë tënde, shmangu nga vendet më të njohura dhe ec drejt Bibliotekës së Oblatëve në Via Oriuolo. Ec përmes ndërtesës historike deri në katin e fundit, ku do të gjesh një kafe me një pamje madhështore të kupolës së bukur, pa turmat dhe radhët e turistëve. Nëse viziton gjatë verës, mund të gjesh muzikë live që luhet në tarracë.
