Të dashurosh dikë dhe të biesh në dashuri mund të na bëjë të përjetojmë një sërë ndjenjash të kundërta që shpesh janë shumë komplekse për t’u shprehur me fjalë. Këtu “biologjia e dashurisë” mund të na ndihmojë të kuptojmë pse ndihemi ashtu siç ndihemi.
Antropologia dhe studiuesja amerikane në fushën e marrëdhënieve romantike, Helen Fisher, ka dalë me një teori interesante të bazuar në besimin se jo të gjitha dashuritë përjetohen njësoj dhe se dashuria romantike mund të ndahet në 3 lloje të ndryshme, kështu që ne vendosëm të gërmojmë më thellë dhe të zbulojmë karakteristikat e secilit lloj.
1. Faza fillestare
Shkencëtarët, si Fisher, kanë shqyrtuar proceset neurobiologjike dhe njohëse që qëndrojnë në themel të tërheqjes dhe dashurisë dhe ata kanë filluar të identifikojnë ndjenja të ndryshme që ndodhin në faza të ndryshme të marrëdhënieve romantike, nga të cilat epshi ose pasioni është i pari.
Ngjashëm me epshin, vjen magjepsja. Është një ndjenjë me të cilën shumica prej nesh mund të lidhen lehtësisht për intimitet me një person për të cilin nuk dimë asgjë. Është i menjëhershëm dhe i bazuar në elementet fizike dhe të sjelljes të tërheqjes. Në fazën e infatuacionit të dashurisë, hipotalamusi i trurit luan një rol të rëndësishëm, duke stimuluar prodhimin e hormoneve seksuale, estrogjenit dhe testosteronit.
Kjo është arsyeja pse kjo fazë zakonisht karakterizohet nga një ndjenjë risie dhe euforie. Nxitimi i hormoneve gjithashtu mund të na bëjë të ndihemi të eksituar dhe obsesivë në mënyrë të paarsyeshme. Ndjenjat në këtë fazë mund të zhvendosen vazhdimisht dhe ndonjëherë ato zbehen po aq shpejt sa erdhën, por pasioni mund të jetë gjithashtu një hap për një intimitet afatgjatë dhe të pjekur.
2. Pasioni
Pasioni, ose lidhja emocionale mes 2 personave, buron nga truri i gjitarëve. Truri ynë mbushet me dopaminë dhe norepinefrinë. Ata shikojnë njëri-tjetrin në sy, duan të kalojnë çdo çast së bashku, qëndrojnë zgjuar deri në 5 të mëngjesit së bashku duke folur. Këto sjellje na bëjnë energjikë dhe euforikë, gjë që ndonjëherë çon në pagjumësi dhe ulje të oreksit. Pasioni përfshin një nivel të lartë të kimisë emocionale, kjo është arsyeja pse ai ka fuqinë të pengojë arsyetimin logjik të një personi.
Të verbuar nga pasioni, ne tërhiqemi dhe projektojmë një të ardhme imagjinare të marrëdhënies, e cila jo gjithmonë realizohet. Sipas shkencës, një test serioz i së ardhmes së marrëdhënies dhe përputhshmërisë së çiftit zakonisht ndodh pasi të keni kaluar 6-12 muaj së bashku. Pasioni ndonjëherë mund të shuhet si pasojë e mungesës së risive, por disa çifte arrijnë ta mbajnë gjallë këtë shkëndijë për dekada.
Ndërsa dashuria bëhet më e pjekur, pjesë të ndryshme të trurit aktivizohen. Disa çifte pretendojnë se janë marrëzisht të dashuruar edhe pas vitesh që kanë qenë së bashku. Në një nga studimet e saj, Fisher zbuloi se disa çifte të moshës së mesme treguan pothuajse të njëjtin aktivitet të trurit si të dashuruarit e rinj. Me një përjashtim, te të dashuruarit afatgjatë, zonat e trurit të lidhura me ankthin nuk ishin më aktive dhe në vend të kësaj, zonat e lidhura me qetësinë u aktivizuan.
3. Përkushtimi
Përkushtimi, ose lidhja, është kur pasioni vazhdon për aq kohë sa të bëhet i pakushtëzuar. Lidhja është një nga faktorët më të rëndësishëm në marrëdhëniet afatgjata. Ndërkohë që dashuria dhe pasioni mbizotërojnë në çështjet romantike, përkushtimi luan një rol të rëndësishëm në lidhjen prind-fëmijë, miqësitë dhe shumë forma të tjera të intimitetit.
Dy hormonet kryesore në këtë fazë janë oksitocina dhe vazopresina. Nëse ka pajtueshmëri afatgjatë mes njerëzve dhe nëse pasioni vazhdon për një periudhë të gjatë, çifti vazhdon të ndajë përvoja të reja jetësore së bashku pafundësisht dhe lind angazhimi. Nga ana tjetër, disa çifte nuk mund t’i kalojnë fazat 1 dhe 2. Marrëdhënia zakonisht ndihet perfekte derisa të ndodhë diçka negative: humbja e një pune, probleme shëndetësore, zakone të bezdisshme, etj. Përkushtimi kërkon që njerëzit të pranojnë dhe t’i duan tjetrit të metat po aq sa edhe tiparet e tyre pozitive.
Shkencëtarët kanë treguar se për çiftet që arrijnë atë nivel angazhimi, ndjenjat e tyre të vetvetes në fakt bashkohen me ato të personit tjetër. Angazhimi bazohet në idenë se marrëdhënia do të zgjasë përgjithmonë. E vetmja mënyrë që mund të përfundojë është nëse njerëzit në marrëdhënie ndryshojnë personalitetin e tyre deri në atë pikë sa të bëhet e dëmshme për personin tjetër.
Përshembull, mashtrimi i vazhdueshëm, abuzimi me substancat, etj. Ndonjëherë, edhe atëherë, fuqia e angazhimit vazhdon, në varësi të individëve. Pasioni dhe epshi mund të zhduken pasi lind angazhimi pa ndikuar në angazhimin. Sigurisht, këto faza të ndryshme të dashurisë nuk duhet të përjashtojnë njëra-tjetrën. Një çift që vazhdon të punojë në lidhjen e tyre mund të mbetet i pasionuar dhe i magjepsur nga njëri-tjetri vite pasi të ketë krijuar angazhimin dhe lidhjen.
