Një analizë e thjeshtë gjaku mund të ndihmojë mjekët të marrin një nga vendimet më të rëndësishme pas operacionit të kancerit kolorektal: kush ka nevojë për kimioterapi dhe kush mund ta shmangë atë.
Ky është përfundimi i një studimi të prezantuar në Kongresin për Kanceret Gastrointestinale ESMO 2026 nga Shoqata Evropiane për Onkologji Mjekësore, i cili sugjeron se analiza e ADN-së tumorale qarkulluese (ctDNA) mund të identifikojë pacientët që përfitojnë më shumë nga trajtimi pas operacionit.
Kanceri kolorektal, që prek zorrën e trashë ose rektumin, është kanceri i tretë më i shpeshtë në botë dhe shkaku i dytë kryesor i vdekjeve nga kanceri. Në fazat e avancuara, ai përhapet shpesh në mëlçi, organi ku shfaqen më shpesh metastazat.
Çfarë zbulon analiza e gjakut?
Pas operacionit, në organizëm mund të mbeten qeliza mikroskopike kancerogjene që nuk zbulohen nga analizat apo imazheria tradicionale.
Pikërisht këtu hyn në lojë testi për ctDNA, i cili kërkon në gjak fragmente të ADN-së së tumorit. Nëse testi rezulton pozitiv, kjo mund të jetë shenjë se në trup kanë mbetur qeliza kancerogjene që rrisin rrezikun e rikthimit të sëmundjes.
Rezultatet që mund të ndryshojnë trajtimin?
Studimi i fazës II, GALAXY, i udhëhequr nga studiues të Hyogo Medical University në Japoni, në bashkëpunim me University of Oxford, analizoi 298 pacientë që iu nënshtruan operacionit për metastaza të kancerit kolorektal në mëlçi.
Analiza e gjakut u krye 2 deri në 10 javë pas operacionit. Rezultatet ishin domethënëse.
Te pacientët që kishin ctDNA pozitive dhe morën kimioterapi adjuvante:
-mbijetesa e përgjithshme pas katër vitesh ishte 65%, krahasuar me 33% te ata që nuk morën kimioterapi;
-mbijetesa pa rikthim të sëmundjes ishte 38%, kundrejt vetëm 7% te pacientët pa trajtim shtesë.
Sipas studiuesve, kjo tregon se testi mund të ndihmojë në identifikimin e pacientëve që kanë përfitimin më të madh nga kimioterapia.
Kush rrezikon më shumë?
Pacientët me ctDNA pozitive pas operacionit kishin:
-më shumë se katër herë rrezik më të lartë për rikthimin e kancerit;
-mbi nëntë herë rrezik më të lartë për vdekje, krahasuar me ata që kishin rezultat negativ.
Nga ana tjetër, pacientët pa ctDNA të detektueshme patën rezultate të mira afatgjata, pavarësisht nëse morën apo jo kimioterapi.
Kjo sugjeron se shumë pacientë mund të shmangin trajtimin e panevojshëm dhe efektet e tij anësore.
Pse ka rëndësi?
Sipas profesor Per Pfeiffer nga Odense University Hospital në Danimarkë, i cili nuk mori pjesë në studim, vetëm rreth një në dhjetë pacientë përfiton realisht nga kimioterapia adjuvante, ndërsa pothuajse të gjithë përballen me efektet anësore të saj.
Ai theksoi se përdorimi i ctDNA mund të ndihmojë në personalizimin e trajtimit, duke ua ofruar kimioterapinë vetëm atyre që kanë gjasa të përfitojnë prej saj.
Megjithëse rezultatet konsiderohen shumë premtuese, ekspertët paralajmërojnë se testi nuk duhet të përdoret ende rutinisht në praktikën klinike.
Këto gjetje janë premtuese, sepse tregojnë se ctDNA mund t’i ndihmojë mjekët të identifikojnë se cilët pacientë kanë më shumë gjasa të përfitojnë nga kimioterapia pas operacionit, ndërsa të tjerët potencialisht mund të kursehen nga trajtimi i panevojshëm. Megjithatë, provat ende nuk janë mjaft të forta që ctDNA të përdoret në mënyrë rutinore jashtë studimeve klinike dhe nevojiten kërkime të mëtejshme para se kjo qasje të bëhet praktikë standarde
-tha profesor Pfeiffer.
Nëse rezultatet konfirmohen edhe nga studime të tjera, një analizë e thjeshtë gjaku mund të bëhet në të ardhmen një mjet kyç për personalizimin e trajtimit të kancerit kolorektal, duke rritur shanset për mbijetesë dhe duke shmangur kimioterapinë e panevojshme për shumë pacientë.
