Me siguri keni dëgjuar se një dietë mesdhetare e pasur me peshk dhe ushqime bimore është e mirë për zemrën. Tani, studime të reja tregojnë se ajo mund të mbrojë edhe zorrën e trashë (kolonin), duke eliminuar qelizat e dëmtuara para se ato të kenë mundësi të bëhen kancerogjene. Ky proces quhet ferroptozë dhe është bërë një objektiv i rëndësishëm për studiuesit e kancerit. Qelizat kancerogjene janë të njohura për aftësinë e tyre për t’iu shmangur sinjaleve normale të trupit që i nxisin të vetëshkatërrohen, gjë që u lejon atyre të rriten dhe të përhapen. Një studim, testoi nëse dy lëndë ushqyese specifike acidet yndyrore omega-3 nga peshku dhe fibrat e fermentueshme nga bimët mund të punojnë së bashku për të aktivizuar ferroptozën në kolon. Studiuesit përdorën eksperimente me qeliza, eksperimente me minj dhe një provë të vogël klinike tek njerëzit. Rezultatet sugjerojnë se këto dy lëndë ushqyese janë shumë më të fuqishme së bashku sesa secila veçmas.
Si u krye studimi?
Studimi përdori tre qasje të ndryshme për të shqyrtuar mënyrën se si omega-3 dhe fibrat mund të bashkëveprojnë në kolon. Së pari, në eksperimente laboratorike, studiuesit ekspozuan qelizat e kolonit të minjve ndaj një acidi yndyror omega-3 të quajtur DHA (që gjendet në vajin e peshkut) ose ndaj një acidi tjetër yndyror, me ose pa butirat. Butirati është një acid yndyror me zinxhir të shkurtër që bakteret e zorrëve e prodhojnë kur fermentojnë fibrat nga fruta, perime dhe drithëra të plota. Së dyti, studiuesit ushqyen minjtë me një nga dy dietat për tre javë. Një grup mori vaj peshku të kombinuar me pektinë, një lloj fibre fermentuese që gjendet në mollë dhe fruta të tjera. Grupi tjetër mori vaj misri të kombinuar me celulozë, një fibër që nuk fermentohet lehtë në zorrë. Pas tre javësh, studiuesit analizuan qelizat e kolonit të minjve.
Së fundi, u zhvillua një studim me 30 të rritur të shëndetshëm të moshës 50–75 vjeç. Pjesëmarrësit morën ose 33 gramë fibra të tretshme misri plus 7.7 gramë acide yndyrore omega-3 në ditë, ose një placebo të përbërë nga maltodekstrinë dhe vaj misri. Çdo fazë zgjati 30 ditë, me një periudhë ndërprerjeje prej 60 ditësh mes tyre. Studiuesit analizuan qelizat e kolonit të nxjerra përmes mostrave të jashtëqitjes për të vlerësuar efektet e dietës.
Çfarë zbuloi studimi?
Në eksperimentet me qeliza, kombinimi i DHA-së dhe butiratit prodhoi efekte më të forta sesa secili përbërës veçmas. Mbijetesa e qelizave ra ndjeshëm kur të dy u përdorën së bashku, ndërsa peroksidimi i lipideve një tregues kyç i ferroptozës u rrit dukshëm. Studiuesit e përshkruan këtë marrëdhënie si sinergjike, që do të thotë se secili përforcon efektin e tjetrit.
Sipas drejtuesit të studimit, Robert Chapkin:
Efektet e tyre janë më shumë sesa thjesht shtesë. Ato shumëfishojnë rezultatet në një mënyrë shumë interesante dhe kanë shtypur kancerin e kolonit në modelet paraklinike.
Tek minjtë, dieta me vaj peshku dhe pektinë çoi në nivele më të larta të pararendësve të vdekjes qelizore në qelizat e kolonit dhe aktivizoi rrjetet gjenetike të lidhura me ferroptozën. Ky efekt u vu re veçanërisht në qelizat që veshin kolonin. Tek njerëzit, kombinimi i fibrës së tretshme dhe vajit të peshkut shkaktoi ndryshime në shprehjen gjenetike që përputheshin me aktivizimin e rrugëve të ferroptozës në zorrë. Në grupin placebo, këto rrugë mbrojtëse dukeshin të shtypura.
Chapkin shpjegoi:
Vdekja e qelizave është pjesë e një procesi normal është një mekanizëm mbrojtës për të eliminuar gjërat e dëmshme. Në kancer, ky proces shpesh shtypet dhe qelizat e rrezikshme mbijetojnë dhe shumohen. Megjithatë, studimi ka disa kufizime. Shumica e provave për shtypjen e kancerit vijnë nga eksperimente të mëparshme me minj dhe jo drejtpërdrejt nga ky studim. Gjithashtu, studimi tek njerëzit ishte i vogël dhe u krye tek individë të shëndetshëm, jo tek persona me kancer kolorektal ose me rrezik të lartë për ta zhvilluar atë.
Si mund të zbatohet kjo në jetën e përditshme?
Shumica e amerikanëve konsumojnë më pak fibra dhe omega-3 sesa rekomandohet. Lajmi i mirë është se nuk keni nevojë të ndiqni një dietë plotësisht pescetariane për të përfituar.
Disa hapa praktikë:
Shtoni peshk të yndyrshëm në dietën tuaj
- Salmon
- Sardele
- Skumbri
- Troftë
Këto janë burime të pasura të EPA dhe DHA. Synoni të konsumoni të paktën dy porcione në javë.
Jepni përparësi fibrave të fermentueshme
- Pektina (mollë, manaferra, agrume, karota)
- Inulina (qepë, hudhër, çikore)
- Beta-glukani (tërshërë, elb)
- Fasule dhe thjerrëza
Këto ushqejnë bakteret e dobishme të zorrëve që prodhojnë butirat.
Kombinojini në të njëjtin vakt
Meqenëse këto lëndë ushqyese duket se veprojnë në mënyrë sinergjike, kombinimi i tyre në të njëjtin ushqim mund të jetë veçanërisht i dobishëm.
Për shembull:
- Salmon me elb dhe perime të pjekura
- Sallatë me sardele dhe fasule
- Troftë me tërshërë ose perime të pasura me fibra
Zgjidhni ushqimet e plota
Edhe pse studimi përdori suplemente, shumica e ekspertëve të ushqyerjes rekomandojnë marrjen e këtyre lëndëve ushqyese nga ushqimet natyrale, pasi ato ofrojnë edhe vitamina, minerale dhe antioksidantë të tjerë të dobishëm.
