Rreziku për demencë ndikohet nga shumë faktorë. Disa prej tyre, si mosha, gjenetika dhe historia familjare, nuk mund të ndryshohen. Por shumë faktorë të tjerë varen nga zgjedhjet e përditshme, si ushqyerja, aktiviteti fizik, gjumi dhe kujdesi ndaj shëndetit të përgjithshëm. Suplemente të caktuara mund të kenë një rol në mbështetjen e shëndetit të trurit, veçanërisht kur ndihmojnë në korrigjimin e një mungese ushqyese. Megjithatë, ekspertët theksojnë se suplementet nuk janë një “zgjidhje magjike” dhe nuk duhet të merren pa arsye të qartë. Para se të filloni një suplement të ri, është mirë të konsultoheni me mjekun, sidomos nëse merrni ilaçe, keni sëmundje kronike ose ndiqni një dietë të veçantë.
1. Acidet yndyrore omega-3
Omega-3, veçanërisht DHA (acidi dokosaheksaenoik), është një nga lëndët ushqyese më të studiuara për shëndetin e trurit. DHA është një pjesë e rëndësishme e membranave të qelizave nervore dhe mund të ndihmojë në mbështetjen e funksionimit të trurit, qarkullimit të gjakut dhe proceseve kundër inflamacionit që lidhen me plakjen e trurit. Një analizë e madhe e shumë studimeve ka treguar se marrja më e lartë e omega-3 nga dieta lidhet me një rrezik rreth 20% më të ulët për rënie të funksioneve njohëse ose demencë, ku DHA kishte efektin më të dukshëm. Megjithatë, burimi më i mirë mbetet ushqimi. Peshqit yndyrorë si:
- salmoni,
- sardelet,
- skumbria,
- janë burime të shkëlqyera të DHA dhe EPA.
Nëse nuk konsumoni peshk rregullisht ose ndiqni një dietë vegane/vegjetariane, një suplement omega-3 mund të jetë një opsion, por duhet diskutuar me një profesionist shëndetësor.
2. Vitamina D
Vitamina D luan një rol të rëndësishëm jo vetëm për kockat, por edhe për trurin. Receptorë të vitaminës D gjenden në shumë zona të trurit dhe mungesa e saj është lidhur me:
- vështirësi në përqendrim,
- “mjegullim” mendor,
- rënie të funksioneve njohëse me kalimin e kohës.
Studimet kanë treguar se nivelet e ulëta të vitaminës D lidhen me një rrezik më të lartë për demencë dhe Alzheimer. Megjithatë, kërkimet nuk kanë provuar ende se marrja e vitaminës D nga suplementet mund të parandalojë drejtpërdrejt demencën te të gjithë njerëzit. Përfitimi më i madh duket se është tek personat që kanë mungesë të saj.
Mungesa e vitaminës D është më e zakonshme te:
- të moshuarit,
- personat që ekspozohen pak ndaj diellit,
- disa persona që ndjekin dieta vegane ose vegjetariane.
Një analizë gjaku mund të tregojë nëse keni nevojë për suplement.
Burime ushqimore të vitaminës D përfshijnë:
- peshkun yndyror,
- të verdhën e vezës,
- qumështin dhe ushqimet e fortifikuara.
3. Vitamina B12
Vitamina B12 është një tjetër lëndë ushqyese shumë e rëndësishme për trurin, sidomos me kalimin e moshës.
Mungesa e vitaminës B12 mund të shkaktojë:
- probleme me kujtesën,
- ngadalësim të të menduarit,
- lodhje mendore,
- humor të ulët,
- ulje të vëllimit të trurit.
Një nga lajmet pozitive është se problemet njohëse të shkaktuara nga mungesa e B12 shpesh mund të përmirësohen pasi mungesa identifikohet dhe trajtohet. Personat me rrezik më të lartë për mungesë B12 janë:
- të moshuarit, sepse trupi mund ta përthithë më vështirë me kalimin e viteve;
- personat që marrin disa ilaçe, si metformina për diabet;
- personat që ndjekin dietë vegane, pasi B12 gjendet kryesisht në produktet shtazore.
Burimet kryesore të vitaminës B12 janë:
- peshku,
- mishi,
- vezët,
- produktet e qumështit.
Gjithashtu mund të gjendet në disa ushqime të fortifikuara, si qumështet bimore dhe disa drithëra.
Zakone të tjera që mbrojnë shëndetin e trurit
Edhe pse suplementet mund të ndihmojnë në raste të caktuara, mënyra e jetesës ka ndikimin më të madh afatgjatë.
Aktiviteti fizik
Ushtrimet përmirësojnë qarkullimin e gjakut në tru dhe ndihmojnë në krijimin dhe ruajtjen e lidhjeve mes qelizave nervore. Ekspertët rekomandojnë rreth 150 minuta aktivitet fizik të moderuar në javë.
Gjumi cilësor
Gjatë gjumit truri aktivizon procese që ndihmojnë në largimin e mbetjeve proteinike të lidhura me Alzheimerin. Synoni rreth 7–9 orë gjumë çdo natë.
Ushqyerja për trurin
Dietat si dieta mesdhetare dhe dieta MIND lidhen me shëndet më të mirë të trurit. Ato fokusohen te:
- perimet,
- frutat,
- drithërat integrale,
- bishtajoret,
- peshku,
- arrat,
- vaji i ullirit.
Aktiviteti mendor dhe social
Leximi, mësimi i gjërave të reja, aktivitetet krijuese dhe lidhjet sociale ndihmojnë trurin të ruajë aftësinë për t’u përshtatur me kalimin e moshës.
