Një libër historik i cili analizon jetën e George Robert Twelves Hewes, një këpucar i cili morri pjesë në Revolucionin Amerikan, si edhe ngjarjet e tjera të cilat të vendosura në kontekstin politik dhe shoqëror të kohës e të para me sytë e sotëm marrin kuptim krejt tjetër. Ngjarje si e ashtuquajtura “Boston Tea Party” apo Masakra e Bostonit ekzaminohen në tërësinë e tyre për ti dhënë historisë së fillimit të SHBA-ve një dritë më të qartë dhe të kuptueshme.
288 faqe
Personazhe si ai qëndrori në këtë libër historik mund të ishin zhdukur nga kujtesa publike, një kujtesë shumë e rëndësishme, sipas historianit Young. E rëndësishme por jo gjithmonë e saktë edhe kur vjen puna tek ngjarje të cilat ndryshojnë fatet e kombeve. Sikur të mos ishte për jetën e tij të gjatë, apo për qejfet politike të kohës, George Hewes, një njeri i zakonshëm, i cili ishte pjesë e ngjarjeve të jashtëzakonshme, mund të ishte harruar gjithashtu. Cila është rëndësia e historianëve dhe atyre që bëjnë një njeri të zakonshëm të jashtëzakonshëm? Si ndikojnë motivacionet jo domosdoshmërisht të vërteta apo autentike në kujtesën publike apo historinë që mësohet sot e kësaj dite në shkolla? Thuhet se historinë e shkruajnë më të fortët, dhe se e vërteta absolute nuk ekziston, sepse gjithmonë është versioni i dikujt kundër versionit të dikujt tjetër. Autori ka ballafaquar qindra tekste dhe burime për të dalë në një përfundim të rëndësishëm historik, jo vetëm për SHBA-të. Një përfundim universal mbi historinë, kujtesën personale dhe atë të një populli.
Në një epokë ku historia gjithnjë e më shumë po sfidohet nga kujtesa kolektive, kujtimet personale apo rrëfimet alternative, libri The Shoemaker and the Tea Party: Memory and the American Revolution i historianit Alfred F. Young vjen si një reflektim i thellë mbi atë se si kujtohet (apo harrohet) historia, dhe pse kjo ka rëndësi – jo vetëm për Shtetet e Bashkuara të Amerikës, por për çdo komb që kërkon të kuptojë vetveten. Ky libër nuk është thjesht një analizë historike e Revolucionit Amerikan, por një kërkim mbi mekanizmin e kujtesës, mbi rolin e individit të zakonshëm në ndërtimin e historisë dhe mbi mënyrën se si kombet ndërtojnë mitet e tyre themeluese.
Alfred F. Young (1925–2012) ishte një nga përfaqësuesit më të rëndësishëm të qasjes së njohur si “historia nga poshtë” (history from below), një perspektivë që zhvendos vëmendjen nga elitat politike dhe ushtarake, drejt jetës, përvojave dhe zërave të njerëzve të zakonshëm. Ai punoi për dekada në universitetet më prestigjioze amerikane dhe ishte një prej historianëve që kontribuoi thellësisht në rishikimin e narrativës së Revolucionit Amerikan, duke e nxjerrë nga rrëfimi i thatë heroik dhe duke e kthyer në një proces kompleks shoqëror, i përfshirë nga tensione klasore, ideologjike dhe kulturore.
Young e pa historinë si diçka që nuk shkruhet vetëm nga liderët apo dokumentet zyrtare, por nga mënyra se si shoqëritë e zakonshme e përjetojnë, e transmetojnë dhe më pas e interpretojnë të shkuarën. Kjo frymë është e pranishme në mënyrë të fuqishme në këtë libër.
Në qendër të The Shoemaker and the Tea Party është historia e George Robert Twelves Hewes, një këpucar i varfër nga Bostoni që mori pjesë në disa nga ngjarjet më të rëndësishme të Revolucionit Amerikan, përfshirë Boston Tea Party-n dhe episodin e famshëm të konfliktit me një oficer britanik. Ajo që e bën këtë figurë të zakonshme të jashtëzakonshme është fakti që, dekada më vonë, në moshë shumë të thyer, Hewes u intervistua dhe historia e tij u botua në dy biografi të kohës, duke e kthyer në një lloj “ylli” të vonuar të revolucionit. Biografitë sipas Young janë disi kundërthënëse dhe dukshëm të prekura nga ideologjitë apo axhendat politike të kohës; madje rasti i tyre është thuajse unik në historinë e revolucionit amerikan.
Pjesa e parë e librit fokusohet te ngjarjet konkrete historike ku Hewes mori pjesë – që nga Boston Tea Party, një akt i famshëm simbolik i sfidës kundër autoritetit britanik, e deri te roli i tij si pjesëtar i një milicie revolucionare. Young e përdor këtë rrëfim për të eksploruar sesi individët e thjeshtë – zanatçinjtë, punëtorët, gratë – patën rol të drejtpërdrejtë në procesin revolucionar, një realitet që shpesh është anashkaluar nga historiografia tradicionale.
Pjesa e dytë e librit ka një karakter më filozofik dhe sociologjik: Young eksploron sesi kujtesa e këtyre ngjarjeve u ndërtua, u transformua dhe madje u manipulua me kalimin e kohës. Ai vëren se Revolucioni Amerikan, në shekullin XIX, filloi të mitizohej, duke e përjashtuar në një farë mënyre kontributin e njerëzve si Hewes dhe duke e idealizuar në funksion të narrativave kombëtare të epokës.
Libri i Young është një kontribut i çmuar për të kuptuar jo vetëm Revolucionin Amerikan si një ngjarje politike, por edhe si një proces shoqëror dhe psikologjik. Ai na tregon se historia nuk është e fiksuar e bardhe mbi të zezë në një moment në kohë, por një terren lufte simbolike, ku secili brez përpiqet të riformësojë të shkuarën sipas nevojave të së tashmes.
Për Shtetet e Bashkuara, një komb i ndërtuar mbi një mit themelues revolucionar, libri është veçanërisht i rëndësishëm, sepse vë në pikëpyetje versionin zyrtar të historisë dhe ngre zërin për ata që ishin “të vegjël”, por thelbësorë. Ai është një kujtesë se demokracia nuk është vepër vetëm e themeluesve si Washington apo Jefferson, por edhe e atyre që u vunë në radhë përballë rrezikut pa pritur famë apo pushtet.
Edhe pse i përqendruar në historinë amerikane, The Shoemaker and the Tea Party ofron një sërë mësimesh universale që kanë rëndësi për çdo shoqëri. Së pari, ai na mëson se kujtesa kolektive është një konstrukt – ajo nuk është thjesht një reflektim i saktë i së shkuarës, por një produkt i përzgjedhjes, harresës dhe nganjëherë edhe i manipulimit.
Së dyti, Young nënvizon faktin se përfshirja e njerëzve të zakonshëm në historinë zyrtare është thelbësore për ndërtimin e një identiteti të shëndetshëm kombëtar. Kur një komb përqafon vetëm historinë e elitave dhe përjashton kontributet e shumicës, ai rrezikon të humbasë kontaktin me realitetin e vet të brendshëm.
Së treti, libri është një reflektim i thellë mbi rëndësinë e ruajtjes së pluralizmit në interpretimin e historisë. Në epokën e sotme të tensioneve ideologjike dhe polarizimeve të mëdha, ku histori të ndryshme garojnë për legjitimitet, qasja e Young na fton të jemi më kritikë, më të vetëdijshëm dhe më të ndershëm ndaj mënyrës se si ne – si individë dhe si komunitete – kujtojmë të shkuarën.
The Shoemaker and the Tea Party është një libër i fuqishëm jo për shkak të ndonjë zbulimi bombastik historik, por për shkak të mënyrës sesi Young arrin të ndërthurë histori konkrete me reflektime të thella mbi kujtesën, identitetin dhe drejtësinë historike. Ai na fton të dëgjojmë ata që shpesh janë harruar dhe të pyesim veten jo vetëm “çfarë ndodhi?”, por edhe “si e kujtojmë atë që ndodhi?”.
Për Shqipërinë dhe vendet e tjera në tranzicion historik, ku e kaluara shpesh mbetet e paqartësuar dhe e diskutueshme, ky libër është një thirrje për një histori më të ndershme, më gjithëpërfshirëse dhe më njerëzore. Sepse në fund të fundit, edhe historia e një këpucari anonim mund të na mësojë më shumë për një revolucion sesa një statujë në qendër të qytetit.
